Boek 2 Artikel 87 (2:87 BW)

De statuten van een naamloze vennootschap kunnen de overdraagbaarheid van aandelen op naam beperken. Dat gebeurt met een goedkeuringsregeling of met een aanbiedingsregeling. Dit artikel geeft de grenzen aan: de beperking mag de overdracht niet onmogelijk of uiterst bezwaarlijk maken, de aandeelhouder moet uiteindelijk een reële prijs kunnen krijgen, en een overdracht die in strijd met de beperking plaatsvindt is ongeldig.

De grens: niet uiterst bezwaarlijk

Een blokkering mag de aandeelhouder hinderen, maar niet gevangenhouden. Een regeling die overdracht in feite onmogelijk maakt, gaat te ver; hetzelfde geldt voor de toedeling van aandelen uit een gemeenschap, bijvoorbeeld bij een verdeling van een nalatenschap of een huwelijksgemeenschap. Dat de sanctie op overtreding hard is — een overdracht in strijd met de beperking is ongeldig, de koper wordt dus geen aandeelhouder — maakt die grens des te belangrijker.

De goedkeuringsregeling

Onderwerpen de statuten de overdracht aan goedkeuring van een orgaan van de vennootschap of van derden, dan gelden twee vangnetten. De goedkeuring geldt als verleend wanneer niet binnen de statutaire termijn, die ten hoogste drie maanden mag zijn, op het verzoek is beslist. Zij geldt eveneens als verleend wanneer de aandeelhouder bij een weigering niet tegelijk opgave krijgt van een of meer gegadigden die zijn aandelen willen kopen. Nee zeggen kan dus alleen als er een alternatief wordt geboden. Ook hier geldt bovendien de prijswaarborg: de regeling moet zo zijn dat de aandeelhouder die dat verlangt de waarde van zijn aandelen ontvangt, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen.

De aanbiedingsregeling

Schrijven de statuten voor dat een aandeelhouder zijn aandelen eerst aan zijn mede-aandeelhouders of aan een aangewezen derde moet aanbieden, dan gelden eigen waarborgen:

• Een reële prijs. Wie dat verlangt, ontvangt een prijs gelijk aan de waarde van zijn aandelen, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen.
• Terug kunnen. De aanbieder mag zijn aanbod intrekken binnen een maand nadat hem bekend is aan welke gegadigden hij al zijn aandelen kan verkopen en tegen welke prijs.

- Vrij verkopen. Blijkt dat niet al zijn aandelen worden gekocht, dan mag hij ze vrij overdragen binnen een statutaire termijn van ten minste drie maanden na die vaststelling.

De vennootschap als koper

De vennootschap zelf kan alleen met instemming van de aandeelhouder als gegadigde optreden. Zij mag zich dus niet opdringen als koper van de aandelen van iemand die weg wil. Dat is een belangrijke bescherming: zonder die regel zou het bestuur via inkoop van eigen aandelen invloed kunnen uitoefenen op de samenstelling van de aandeelhouderskring.

Wanneer de blokkering niet geldt

Statutaire bepalingen over overdraagbaarheid gelden niet wanneer de houder krachtens de wet verplicht is zijn aandeel over te dragen aan een eerdere houder. In die situatie zou de blokkering de wettelijke verplichting doorkruisen; de wet gaat dan voor de statuten.

In een familievennootschap wil een van de broers uitstappen. De statuten bevatten een aanbiedingsregeling. Zijn medeaandeelhouders bieden een lage prijs. Hij kan verlangen dat onafhankelijke deskundigen de waarde vaststellen, en als hij die uitkomst niet wil, kan hij zijn aanbod binnen een maand intrekken. Blijft een deel onverkocht, dan staat de weg naar een koper van buiten binnen enkele maanden open.

In de praktijk

Voor minderheidsaandeelhouders zijn de deskundigenprijs en de termijnen het belangrijkste gereedschap tegen klemzitten. Voor bestuurders is het zaak de statutaire termijnen te bewaken, want stilzitten leidt tot een goedkeuring van rechtswege. En voor kopers geldt dat een overdracht die de blokkering negeert geen enkel effect heeft.