Boek 2 Artikel 336 (2:336 BW)

Aandeelhouders die niet meer met elkaar door één deur kunnen, hebben in een besloten verhouding een probleem: zij zitten aan elkaar vast. De geschillenregeling biedt daarvoor een uitweg, met vorderingen tot overdracht of overname van aandelen. Dit artikel bakent af voor welke vennootschappen die regeling geldt en voor welke niet.

Voor welke vennootschappen

De regeling geldt voor de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en voor de naamloze vennootschap. Zij is dus niet beperkt tot de bv, zoals vaak wordt gedacht. Ook binnen een nv met een kleine, vaste kring van aandeelhouders kan de verhouding zo vastlopen dat er een rechterlijke oplossing nodig is.

• Bv: het klassieke toepassingsgebied, met aandelen op naam en een beperkte kring.
• Nv: ook een nv valt eronder, zolang haar aandelen niet verhandelbaar zijn op een gereglementeerde markt of een vergelijkbaar systeem.

- Andere rechtsvormen: de vereniging, de coöperatie en de stichting kennen deze regeling niet; daar gelden eigen regels over lidmaatschap en bestuur.

De uitzondering voor verhandelde aandelen

De regeling geldt niet als de aandelen of de certificaten van de vennootschap zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt of een multilaterale handelsfaciliteit in de zin van de Wet op het financieel toezicht, of op een vergelijkbaar systeem in een staat buiten de Europese Unie. De reden is eenvoudig: wie van zijn medeaandeelhouder af wil en zijn aandelen op een markt kwijt kan, heeft geen rechter nodig. Hij verkoopt gewoon.

Die gedachte verklaart ook waarom certificaten worden meegenomen. Zijn niet de aandelen zelf maar de certificaten daarvan verhandelbaar, dan bestaat er evengoed een uitweg via de markt en is de zware gang naar de rechter niet nodig.

Wat de regeling biedt

Binnen haar bereik kent de afdeling twee routes. De ene is de vordering om een aandeelhouder te dwingen zijn aandelen over te dragen, als zijn gedrag het belang van de vennootschap zo schaadt dat zijn aandeelhouderschap niet langer te dulden is. De andere is de vordering van de aandeelhouder die zelf wil uittreden omdat hij door het gedrag van medeaandeelhouders of de vennootschap in zijn rechten of belangen wordt geschaad. Beide lopen via de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam, met een prijsbepaling door deskundigen.

Een voorbeeld. Twee broers houden ieder de helft van de aandelen in een bv. De een saboteert stelselmatig de bedrijfsvoering, de ander wil van hem af. Omdat de bv niet aan een markt is genoteerd, staat de geschillenregeling open en kan de ondernemingskamer worden gevraagd de overdracht van de aandelen te bevelen.

In de praktijk

Voor aandeelhouders in een familievennootschap of een samenwerking van enkele partijen is dit artikel de deur naar de rest van de afdeling. Controleer eerst de rechtsvorm en de verhandelbaarheid: staat de vennootschap op een markt genoteerd, dan is deze weg afgesloten en resteert verkoop of, bij wanbeleid, de enquêteprocedure.