Boek 2 Artikel 134 (2:134 BW)

De positie van een bestuurder is naar haar aard opzegbaar. Dit artikel legt dat vast: elke bestuurder kan op elk moment worden geschorst en ontslagen, en wel door het orgaan dat bevoegd is hem te benoemen. Doorgaans is dat de algemene vergadering. Draagt een structuurvennootschap het volledige regime, dan ligt de benoeming volgens artikel 2:162 BW bij de commissarissen, en daarmee ook het schorsen en ontslaan. Valt de vennootschap onder het gemitigeerde regime van artikel 2:155 BW of artikel 2:155a BW, dan blijft dat artikel 2:162 BW juist buiten toepassing en houden de aandeelhouders deze bevoegdheden in handen.

Wie schorst en ontslaat

De hoofdregel volgt de benoeming: wie benoemt, kan ook schorsen en ontslaan. Daarop bestaan twee aanvullingen, die allebei alleen over schorsing gaan. Past de vennootschap een monistisch bestuur toe volgens artikel 2:129a BW, dan is het bestuur zelf te allen tijde bevoegd een uitvoerend bestuurder te schorsen. En heeft de nv een raad van commissarissen, dan mag die raad op grond van artikel 2:147 BW bestuurders schorsen, tenzij de statuten anders bepalen; ontslaan kan hij hen niet. Zo kan er onmiddellijk worden ingegrepen zonder eerst een aandeelhoudersvergadering te hoeven beleggen.

De grens aan statutaire drempels

De statuten kunnen het ontslag verzwaren, maar niet onbeperkt. Bepalen zij dat voor schorsing of ontslag een versterkte meerderheid nodig is in een vergadering waarin een bepaald deel van het kapitaal is vertegenwoordigd, dan mag die versterkte meerderheid niet hoger zijn dan twee derden van de uitgebrachte stemmen die meer dan de helft van het kapitaal vertegenwoordigen. Een bestuurder kan zich dus niet met een statutaire bepaling onafzetbaar maken.

Geen herstel van de arbeidsovereenkomst

Is de bestuurder tevens werknemer, dan geldt een bijzondere regel: de rechter kan geen veroordeling tot herstel van de arbeidsovereenkomst tussen de vennootschap en de bestuurder uitspreken. Langs die weg komt hij dus niet terug op zijn plek; wat overblijft, zijn vorderingen die op geld uitkomen. Een andere weg staat wel open: de bestuurder kan het ontslagbesluit zelf aanvechten, en valt dat besluit weg, dan herleeft in beginsel ook zijn positie. De achtergrond van het verbod is dat een bestuurder alleen kan functioneren met het vertrouwen van het orgaan dat hem benoemt.

Ontstentenis en belet

• Verplicht in de statuten: de statuten bevatten voorschriften over de manier waarop voorlopig in de taken en bevoegdheden wordt voorzien als álle bestuurders ontbreken of verhinderd zijn.
• Optioneel: zij kunnen zo'n regeling ook geven voor het geval een of meer bestuurders ontbreken of verhinderd zijn, en kunnen nader bepalen wanneer van belet sprake is.
• Gelijkgesteld: wie op grond van zo'n statutaire regeling bestuursdaden verricht, wordt voor die handelingen met een bestuurder gelijkgesteld — met de verantwoordelijkheid die daarbij hoort.

Een voorbeeld. De algemene vergadering van een nv verliest het vertrouwen in de bestuurder en ontslaat hem. Hij is ook in dienst van de vennootschap. Zijn ontslag als bestuurder staat; herstel van zijn arbeidsovereenkomst kan de rechter niet uitspreken. Wat overblijft, is een discussie over vergoedingen en over de vraag of bij het besluit de juiste weg is gevolgd.

In de praktijk

Voor een bestuurder betekent dit dat zijn positie kwetsbaar is en dat zijn bescherming vooral in zijn overeenkomst zit, niet in de statuten. Voor de vennootschap is de les dat een ontslagbesluit zorgvuldig moet worden voorbereid: de agenda, het horen van de bestuurder en, waar de wet dat eist, het standpunt van de ondernemingsraad.