Boek 2 Artikel 207a (2:207a BW)

Wanneer een bv haar eigen aandelen koopt terwijl dat niet mag, is de vraag wat er dan juridisch gebeurt. Artikel 2:207a BW geeft het antwoord: sommige verkrijgingen zijn nietig, dus zij hebben nooit bestaan, en de bestuurders draaien op voor de schade van een verkoper die te goeder trouw was. Daarnaast regelt het artikel wat er gebeurt als de vennootschap ongewild in de situatie belandt dat er buiten haarzelf geen stemgerechtigde aandeelhouder meer is.

Wanneer de verkrijging nietig is

Twee gevallen leveren nietigheid op. Het eerste is een verkrijging die ten laste gaat van de reserves die de wet of de statuten voorschrijven; dat is de vermogensgrens die bij de inkoop van eigen aandelen geldt. Het tweede is een verkrijging in strijd met een uitsluiting of beperking die de statuten aan de inkoop stellen. Nietig betekent dat er van rechtswege niets is gebeurd: de aandelen zijn nooit overgegaan, de koopprijs is onverschuldigd betaald.

Voor de verkoper betekent dat: hij blijkt zijn aandelen nog te hebben, terwijl hij het ontvangen geld moet teruggeven. De wet geeft hem verhaal: hoofdelijk zijn de bestuurders aansprakelijk tegenover een vervreemder te goeder trouw die door de nietigheid schade lijdt. Die aansprakelijkheid is beperkt tot de vervreemder te goeder trouw; of daarvan sprake is, hangt af van de omstandigheden van het geval. Is hij dat, dan kan hij ieder van de bestuurders voor het geheel aanspreken, omdat zij hoofdelijk aansprakelijk zijn.

Als er geen ander met stemrecht overblijft

Het tweede lid bepaalt dat verkrijging onder bijzondere titel van een eigen aandeel door de vennootschap nietig is indien deze verkrijging tot gevolg zou hebben dat de vennootschap, samen met haar dochtermaatschappijen, alle aandelen met stemrecht in haar kapitaal houdt. De tweede zin van het eerste lid is daarop van toepassing: de bestuurders zijn hoofdelijk aansprakelijk jegens de vervreemder te goeder trouw die door de nietigheid schade lijdt.

Heeft de vennootschap eigen aandelen onder algemene titel verkregen met dat gevolg, dan gaat het laagst genummerde aandeel met stemrecht op het tijdstip van de verkrijging van rechtswege over op de gezamenlijke bestuurders. Is er geen nummering, dan wordt een aandeel met stemrecht door loting aangewezen. Er is dan altijd nog iemand buiten de vennootschap die kan stemmen. Iedere bestuurder is hoofdelijk verbonden om de waarde van dat aandeel op dat tijdstip aan de vennootschap te vergoeden, met wettelijke rente vanaf die dag.

Niet volgestorte aandelen en de termijn van drie jaar

Verkrijgt de vennootschap onder algemene titel een aandeel in haar eigen kapitaal dat niet is volgestort, dan moet zij dat binnen drie jaar vervreemden of intrekken. Doet zij dat niet, dan komt het aandeel zodra die drie jaren voorbij zijn automatisch bij de gezamenlijke bestuurders terecht, met dezelfde plicht de waarde ervan aan de vennootschap te vergoeden. De termijn loopt dus automatisch af; er is geen rechter en geen besluit voor nodig.

Voor het hele artikel geldt bovendien dat een certificaat van een aandeel meetelt als een aandeel. De regeling kan dus niet worden omzeild door in plaats van de aandelen zelf de certificaten daarvan te verwerven.

Een voorbeeld: een bestuurder koopt namens de vennootschap het pakket van een vertrekkende medeaandeelhouder terug, terwijl de statuten inkoop verbieden. De transactie is nietig: de verkoper houdt zijn aandelen en moet het ontvangen bedrag terugbetalen. Voor de vennootschap betekent de nietigheid dat zij de betaalde prijs kan terugvorderen en dat de aandelen al die tijd bij de verkoper zijn gebleven, met de rechten die daaraan verbonden zijn. Heeft de verkoper schade, bijvoorbeeld omdat hij met het geld al een andere verplichting was aangegaan, dan is de vraag of hij te goeder trouw was beslissend voor zijn verhaal op de bestuurders.

In de praktijk

Een fout bij de inkoop leidt voor bestuurders niet tot een boete maar tot persoonlijke aansprakelijkheid. Een vooraf vastgelegde toets van de statuten en het eigen vermogen maakt later zichtbaar wat is nagegaan. Voor verkopende aandeelhouders is van belang dat het verhaal op de bestuurders alleen openstaat voor een vervreemder te goeder trouw. En bij een verkrijging onder algemene titel is van belang welke eigen aandelen daardoor binnenkomen; de termijn van drie jaar loopt stil door.