Boek 2 Artikel 359c (2:359c BW)

Na een geslaagd openbaar bod blijft er meestal een kleine groep aandeelhouders over die niet heeft aangemeld. Dit artikel geeft de bieder de mogelijkheid die laatste aandeelhouders te dwingen hun aandelen over te dragen, tegen een prijs die de rechter vaststelt. De achterliggende gedachte is dat een minieme restgroep een volledige integratie van de onderneming in de weg staat, terwijl die aandeelhouders zelf nauwelijks nog invloed hebben en hun aandelen slecht verhandelbaar zijn.

De drempel

De eiser moet aan twee eisen tegelijk voldoen: hij verschaft voor eigen rekening ten minste vijfennegentig procent van het geplaatste kapitaal én hij vertegenwoordigt ten minste vijfennegentig procent van de stemrechten. Kapitaal en stemmen kunnen uiteenlopen als er aandelen met bijzondere stemrechten zijn, en dan telt de laagste van de twee. Ook groepsmaatschappijen kunnen samen aan de drempel komen; zij stellen de vordering dan gezamenlijk in ten behoeve van degene die het bod uitbracht. Zijn er verschillende soorten aandelen, dan kan de vordering alleen worden ingesteld voor die soort waarin de drempel is gehaald.

De termijn van drie maanden

De vordering moet worden ingesteld binnen drie maanden nadat de aanmeldingstermijn van het bod is verstreken. Die korte termijn hoort bij het karakter van deze regeling: zij is de sluitstuk van het bod, niet een middel dat jaren later nog kan worden ingezet. Laat de bieder de termijn lopen, dan is deze route afgesloten en resteert hem alleen nog de algemene uitkoopregeling van dit boek, met haar eigen voorwaarden.

Wie erover oordeelt en wat het kost

De zaak dient in eerste aanleg bij de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam; tegen haar uitspraak staat alleen cassatie open. Verschijnen sommige aandeelhouders niet, dan moet de rechter uit zichzelf nagaan of de drempels werkelijk zijn gehaald — juist omdat er niemand is die het tegenspreekt. Wordt de vordering toewijsbaar geacht, dan stelt de rechter een billijke prijs vast per een door hem bepaalde dag.

• Verplicht bod — is het bod uitgebracht omdat de bieder daartoe verplicht was volgens de Wet op het financieel toezicht, dan geldt de geboden tegenprestatie als billijke prijs.
• Vrijwillig bod — daar geldt de biedprijs als billijk mits ten minste negentig procent van de aandelen waarop het bod zag, is verworven.
• Deskundigen — de rechter kan daarvan afwijken en een of drie deskundigen laten berichten over de waarde.

- Rente — zolang niet is betaald, loopt over de prijs rente gelijk aan de wettelijke rente; tussentijdse uitkeringen op de aandelen worden op de prijs in mindering gebracht.

Afwikkeling en consignatie

Staat het bevel tot overdracht onherroepelijk vast, dan laat de overnemer aan de hem bekende adressen weten waar, wanneer en tegen welke prijs wordt betaald, en kondigt hij dat bovendien aan in een landelijk dagblad tenzij hij alle adressen kent. Van die verplichtingen tot betaling en aankondiging kan hij zich altijd bevrijden door de vastgestelde prijs met rente voor alle nog niet overgenomen aandelen te consigneren; dat staat hem steeds vrij en is niet beperkt tot het geval dat hij aandeelhouders niet kan bereiken. Door die consignatie gaan de aandelen onbezwaard op hem over; rechten van pand, vruchtgebruik en beslag verplaatsen zich naar het geconsigneerde bedrag. De aandeelhouder die zich later meldt, haalt zijn geld daar op.

Een voorbeeld. Een buitenlandse koper brengt een bod uit op een beursgenoteerde uitgeverij en verwerft daarmee zesennegentig procent van de aandelen en de stemmen. Binnen drie maanden dagvaardt hij de resterende aandeelhouders. Omdat meer dan negentig procent van de aandelen waarop het bod zag is verworven, neemt de ondernemingskamer de biedprijs als billijke prijs. Een aandeelhouder die niet reageert en onvindbaar is, ziet zijn aandelen overgaan zodra het bedrag is geconsigneerd.

In de praktijk

Voor de kleine aandeelhouder betekent dit meestal het einde van zijn deelname, maar verweer is niet zinloos: hij kan bestrijden dat de eiser de vereiste vijfennegentig procent van kapitaal en stemmen haalt of dat de vordering op tijd is ingesteld, en wordt dat verweer gevolgd, dan gaat de overdracht niet door. Blijft dat zonder resultaat, dan resteert het verweer over de prijs. Wie geen verweer voert, wordt niet in de proceskosten veroordeeld. Voor de bieder gaat de klok lopen zodra de aanmeldingstermijn eindigt.