Boek 2 Artikel 24a (2:24a BW)

Op tal van plaatsen in dit boek is van belang of de ene rechtspersoon dochtermaatschappij van de andere is: bij de jaarrekening, bij regels over aandelen, bij het toezicht en bij aansprakelijkheid. Dit artikel geeft daarvoor de definitie. De kern is zeggenschap, niet eigendom. Wie meer dan de helft van de stemmen kan uitoefenen, of wie meer dan de helft van de bestuurders of commissarissen kan benoemen of ontslaan, heeft een dochtermaatschappij — ook als hij lang niet alle aandelen houdt.

De twee criteria

Het eerste criterium is stemmacht: de rechtspersoon kan, alleen of samen met een of meer van zijn dochtermaatschappijen en desnoods op grond van een afspraak met andere stemgerechtigden, meer dan de helft van de stemrechten in de algemene vergadering uitoefenen. Het tweede is benoemingsmacht: de rechtspersoon of een dochtermaatschappij is lid of aandeelhouder en kan, alleen of samen en eventueel op grond van een stemafspraak, meer dan de helft van de bestuurders of van de commissarissen benoemen of ontslaan, ook wanneer alle stemgerechtigden zouden stemmen. Eén van beide is genoeg.

Een vennootschap als dochtermaatschappij

Ook een personenvennootschap kan meetellen. Treedt een vennootschap onder eigen naam op en is de rechtspersoon of een van zijn dochtermaatschappijen daarin vennoot die volledig jegens de schuldeisers voor de schulden aansprakelijk is, dan wordt die vennootschap met een dochtermaatschappij gelijkgesteld. Zo valt niet buiten beeld wat feitelijk wel degelijk bij het concern hoort.

Voor wiens rekening worden de aandelen gehouden

De wet kijkt door constructies heen. Rechten die aan aandelen zijn verbonden, worden niet toegerekend aan wie de aandelen voor rekening van een ander houdt — een bewaarder of een administratiekantoor telt dus niet mee als houder van de macht. Zij worden juist toegerekend aan degene voor wiens rekening de aandelen worden gehouden, als die mag bepalen hoe de rechten worden uitgeoefend of zich de aandelen kan verschaffen.

Verpande aandelen

Zijn aandelen verpand en mag de pandhouder bepalen hoe de stemrechten worden uitgeoefend, dan worden die stemrechten aan hem toegerekend. Daarop bestaat een belangrijke uitzondering voor banken en andere financiers: is verpand voor een lening die de pandhouder in de gewone uitoefening van zijn bedrijf heeft verstrekt, dan tellen de stemrechten alleen mee als hij ze in zijn eigen belang heeft uitgeoefend. Een financier wordt dus niet zomaar moedermaatschappij van zijn kredietnemer.

Twee houdstervennootschappen houden elk vier tiende van de aandelen in een vennootschap; de overige twee tiende zijn in handen van een derde aandeelhouder. Heeft een van de houdsters met die derde afgesproken dat hij met haar meestemt, dan kan zij meer dan de helft van de stemmen uitoefenen en is de vennootschap haar dochtermaatschappij, ook al bezit zij zelf geen meerderheid van het kapitaal.

In de praktijk

Wie wil weten of een vennootschap tot zijn groep behoort, telt dus niet alleen aandelen, maar kijkt naar stemafspraken, benoemingsrechten en pandrechten. Dat is meer dan een boekhoudkundige vraag: aan de status van dochtermaatschappij verbindt dit boek verplichtingen rond consolidatie, informatie en toezicht. Leg stemafspraken daarom vast en houd bij wat zij betekenen voor de vraag wie de zeggenschap heeft.