Boek 2 Artikel 400 (2:400 BW)

De jaarrekeningtitel bevat een aparte afdeling met voorschriften voor banken. Die is toegesneden op het bankbedrijf: de balans van een bank ziet er wezenlijk anders uit dan die van een handelsonderneming, met vorderingen en schulden aan klanten als kernactiviteit in plaats van voorraden en bedrijfsmiddelen. Dit korte artikel maakt het mogelijk dat ook een instelling die geen bank is, dat regime gebruikt.

Wie het kan aanvragen

Het gaat om financiële instellingen die geen bank zijn in de zin van artikel 2:415 BW. Of een instelling onder die omschrijving valt, volgt uit artikel 2:415 BW zelf. Valt zij erbuiten, maar is zij wel een financiële instelling, dan kan zij de minister vragen afdeling 14 te mogen toepassen. De wettekst noemt geen nadere criteria waaraan het verzoek wordt getoetst.

Wie beslist

De beslissing ligt bij de Minister van Financiën, niet bij de rechter en niet bij het bestuur zelf. Het gaat om een toestemming op verzoek: de instelling moet erom vragen. De minister kan de toestemming al dan niet onder voorwaarden verlenen. De keuze om het bankenregime toe te passen is dus geen vrije keuze van de rechtspersoon.

• Het verzoek — komt van de instelling zelf.
• De beslissing — is aan de Minister van Financiën.
• De vorm — toestemming, eventueel met voorwaarden.

- De uitzondering — artikel 2:424 BW blijft buiten toepassing.

Wat de uitzondering inhoudt

De toestemming ziet op afdeling 14 met uitzondering van artikel 2:424 BW. Dat artikel maakt het voor banken mogelijk een fonds voor algemene bankrisico's te vormen, dat als afzonderlijke post op de balans wordt opgenomen. Een instelling die met toestemming van de minister het bankenregime toepast, kan van die mogelijkheid geen gebruik maken. Voor het overige volgt zij de voorschriften van afdeling 14, met inachtneming van de voorwaarden die aan de toestemming zijn verbonden.

Een voorbeeld. Een financiële instelling die niet onder artikel 2:415 BW valt, dient bij de minister een verzoek in om afdeling 14 te mogen toepassen. De minister verleent de toestemming, bijvoorbeeld onder de voorwaarde dat de instelling het gekozen stelsel ook in volgende boekjaren aanhoudt. De instelling richt daarna haar balans en winst- en verliesrekening in volgens de voorschriften voor banken, maar neemt geen fonds voor algemene bankrisico's op, omdat artikel 2:424 BW buiten de toestemming valt.

Wie erop toeziet

Het bestuur maakt de jaarrekening op en moet dus, als de toestemming is verleend, het bankenmodel consequent toepassen en de gestelde voorwaarden naleven. De accountant beoordeelt bij zijn controle of het gekozen stelsel juist en volledig is gevolgd. En de algemene vergadering stelt de jaarrekening vast; zij moet dus weten volgens welk stelsel de cijfers zijn ingericht, wat uit de vermelding van de grondslagen behoort te blijken.

In de praktijk

Voor de meeste rechtspersonen is dit artikel niet van belang: het richt zich op een kleine groep instellingen in de financiële sector. Voor een instelling die tot die groep behoort, vergt het toepassen van het bankenregime een besluit van de minister; zij kan daar niet eenzijdig toe overgaan. Voor de lezer van zo'n jaarrekening is het goed te weten dat een afwijkende presentatie op deze toestemming kan berusten en dus niet zomaar een eigen keuze is.