Boek 2 Artikel 13 (2:13 BW)

Dit artikel gaat over de stemming zelf: wanneer een uitgebrachte stem geldig is, wie hem mag uitbrengen als het lid daartoe niet bekwaam is, en wie bepaalt wat de uitslag is. Vooral dat laatste is in de praktijk belangrijk. Het oordeel dat de voorzitter in de vergadering uitspreekt over de uitslag is beslissend, tenzij de statuten anders bepalen. Wie het daar niet mee eens is, moet onmiddellijk aan de bel trekken, want daarna is de kans voorbij.

Wanneer een stem nietig is

Voor de nietigheid van een stem knoopt de wet aan bij de gevallen waarin een eenzijdige rechtshandeling nietig is; over het rechtskarakter van de stem zelf zegt zij niets. Vernietiging is uitgesloten, en juist daarin wijkt de stem af: wie zich vergist heeft of onder druk stond, kan zijn stem niet achteraf terugdraaien. De wetgever heeft dat welbewust zo geregeld, want anders zou de uitkomst van elke vergadering maandenlang onzeker blijven. Wie twijfelt, moet dus vóór of tijdens de stemming spreken.

Het stemrecht van een onbekwaam lid

Is een lid van een vereniging onbekwaam, dan mag hij zijn stemrecht in beginsel toch zelf uitoefenen, tenzij de statuten zich daartegen verzetten. Doen de statuten dat wel, of gaat het om andere gevallen, dan oefent zijn wettelijke vertegenwoordiger het stemrecht uit. De wet kiest hier voor de betrokkenheid van het lid zelf: het lidmaatschap van een vereniging is een persoonlijke band, en meepraten over het verenigingsleven is daarvan het hart.

Het oordeel van de voorzitter

Spreekt de voorzitter in de vergadering uit wat de uitslag van een stemming is, dan is dat oordeel beslissend, tenzij de statuten iets anders regelen. Hetzelfde geldt voor de inhoud van het genomen besluit, voor zover er is gestemd over een voorstel dat niet schriftelijk was vastgelegd. Deze regel dient de rechtszekerheid: aan het eind van de vergadering staat vast wat er is besloten, en niet pas maanden later na een reconstructie van wie wat bedoelde.

Onmiddellijk betwisten

Wie meent dat de voorzitter zich vergist, moet de juistheid van diens oordeel meteen na het uitspreken ervan betwisten. Gebeurt dat, dan volgt een nieuwe stemming als de meerderheid van de vergadering dat wil. Werd er niet hoofdelijk of schriftelijk gestemd — bijvoorbeeld bij handopsteken — dan is één stemgerechtigde aanwezige die erom vraagt al genoeg. Door de nieuwe stemming vervallen de rechtsgevolgen van de eerste. Wacht men daarentegen tot na de vergadering, dan staat het oordeel van de voorzitter en resteert hooguit de weg naar de rechter.

In een ledenvergadering over een contributieverhoging telt de voorzitter de handen en concludeert dat het voorstel is aangenomen. Een lid dat vlak bij de deur zit, weet zeker dat het net andersom lag. Zegt hij dat direct, dan kan hij een nieuwe stemming afdwingen. Stuurt hij de volgende dag een mail, dan is het besluit genomen zoals de voorzitter het uitsprak.

In de praktijk

Voor voorzitters: spreek de uitslag hardop en ondubbelzinnig uit, en laat bij een niet-schriftelijk voorstel de precieze tekst van het besluit vastleggen. Voor leden en aandeelhouders: kijk in de statuten of daar een afwijkende regeling staat, en reageer in de zaal, niet daarna. Een nette notulering van wie wat betwistte, voorkomt de meeste geschillen over de vraag wat er nu eigenlijk is besloten.