Boek 2 Artikel 354 (2:354 BW)

De rechtspersoon betaalt het onderzoek, maar dat hoeft niet het laatste woord te zijn. Dit artikel geeft hem de mogelijkheid om die kosten na afloop door te schuiven naar degene die ze in feite heeft veroorzaakt: de verzoeker die zonder redelijke grond een enquête vroeg, of de functionaris die verantwoordelijk blijkt voor het gewraakte beleid.

Verhaal op de verzoekers

Blijkt uit het verslag dat het verzoek niet op redelijke grond is gedaan, dan kan de ondernemingskamer op verzoek van de rechtspersoon beslissen dat hij de kosten van het onderzoek geheel of gedeeltelijk op de verzoekers kan verhalen. Dat is een reële rem: een enquête kost al snel tienduizenden euro's, en wie een conflict wil uitvechten met een onderzoek als drukmiddel, loopt daarmee een financieel risico.

Verhaal op bestuurders en anderen

De andere kant is even belangrijk. Blijkt uit het verslag dat een bestuurder, een commissaris of een ander die in dienst is van de rechtspersoon verantwoordelijk is voor onjuist beleid of voor een onbevredigende gang van zaken, dan kan de ondernemingskamer bepalen dat de kosten op hem worden verhaald.

• Bestuurder: wie het beleid heeft gevoerd dat het onderzoek noodzakelijk maakte.
• Commissaris: wie zijn toezicht heeft laten versloffen.

- Werknemer: een ander in dienst van de rechtspersoon die verantwoordelijk blijkt.

Het verslag is het uitgangspunt

In beide gevallen beslist de ondernemingskamer na kennisneming van het verslag, en moet de grond voor het verhaal uit dat verslag blijken. De rechter gaat dus niet opnieuw onderzoeken wie schuldig is; de bevindingen van de onderzoekers vormen de basis. Dat maakt de kwaliteit van het verslag ook op dit punt belangrijk, en verklaart waarom betrokkenen erop mogen reageren voordat het definitief is.

Verhouding tot andere aanspraken

Het verhaal van kosten is iets anders dan aansprakelijkheid voor schade. Het gaat hier alleen om de rekening van het onderzoek. Of een bestuurder daarnaast aansprakelijk is voor de schade van de rechtspersoon, of dat de ondernemingskamer voorzieningen treft omdat van wanbeleid is gebleken, wordt langs andere wegen beoordeeld. Wel geldt hier dezelfde regel over de gekozen woonplaats als bij een schadevordering na een afgewezen verzoek, zodat de verzoeker op het adres uit de procedure kan worden aangesproken.

Een voorbeeld. Uit het verslag blijkt dat de bestuurder jarenlang privé-uitgaven via de vennootschap liet lopen en de administratie niet op orde had. De vennootschap vraagt de ondernemingskamer te bepalen dat zij de onderzoekskosten op hem kan verhalen. Was het onderzoek juist op niets uitgelopen en had het geen enkele redelijke grond, dan had de vennootschap zich tot de verzoekers kunnen wenden.

In de praktijk

Voor wie een enquête overweegt, is dit een reden om de bezwaren goed te onderbouwen en de omvang van het onderzoek te beperken. Voor bestuurders en commissarissen is het een extra prikkel om open kaart te spelen zodra bezwaren worden gemeld; een onderzoek dat had kunnen worden voorkomen, kan uiteindelijk op henzelf worden verhaald. Voor de rechtspersoon is het zaak dit verzoek tijdig te doen, want de basis ervoor ligt in het verslag dat er dan al is.