Artikel 2:59 BW: Eenzijdige wijziging van overeenkomsten met leden

Een coöperatie sluit overeenkomsten met haar eigen leden: zij koopt in, levert of verwerkt. Een onderlinge waarborgmaatschappij sluit verzekeringen met haar leden. Dit artikel bepaalt dat zo'n overeenkomst niet door een besluit kan worden gewijzigd. Een besluit van de algemene vergadering of van het bestuur wijzigt de lopende contracten met leden niet, tenzij de rechtspersoon zich die bevoegdheid in de overeenkomst zelf duidelijk heeft voorbehouden. En zelfs dan kan zij zich pas op de wijziging beroepen nadat zij het lid schriftelijk heeft ingelicht.

Om welke overeenkomsten het gaat

De wet spreekt van overeenkomsten die de rechtspersoon met haar leden is aangegaan 'in de uitoefening van haar bedrijf'. Dat zijn de afspraken waarvoor de coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij juist bestaat: de leveringsovereenkomst met de teler, de afnameovereenkomst met de winkelier, de verzekeringsovereenkomst met de verzekerde. Prijs, hoeveelheid, looptijd en voorwaarden van zo'n overeenkomst liggen vast in het contract. Een besluit is volgens dit artikel geen middel om die afspraken te veranderen, tenzij het voorbehoud van het eerste lid is gemaakt.

Het voorbehoud moet in de overeenkomst staan

Wil de coöperatie wél eenzijdig kunnen wijzigen, dan moet zij dat op duidelijke wijze in de overeenkomst hebben vastgelegd. De wet noemt uitdrukkelijk wat niet volstaat: een verwijzing naar de statuten, naar reglementen, naar algemene voorwaarden of naar iets dergelijks is onvoldoende. Een enkele zin waarin het lid verklaart de statuten en reglementen te aanvaarden, creëert dus geen wijzigingsbevoegdheid. Het beding moet in het contract zelf zichtbaar zijn en duidelijk maken dat de coöperatie de afspraak eenzijdig kan aanpassen.

De schriftelijke mededeling

Het tweede lid voegt een tweede horde toe. Ook als het voorbehoud netjes is gemaakt, kan de coöperatie zich tegenover een lid pas op een doorgevoerde wijziging beroepen wanneer die schriftelijk aan dat lid is meegedeeld. Publicatie op een ledenportaal, een mededeling in de vergadering of een passage in het jaarverslag is daarvoor niet genoeg als het lid het niet schriftelijk heeft ontvangen. Zolang de mededeling ontbreekt, geldt tussen coöperatie en lid de oude afspraak.

Wat als het misgaat

Wordt toch een wijziging toegepast zonder geldig voorbehoud of zonder mededeling, dan is het lid daaraan niet gebonden. Wordt hij op basis daarvan minder betaald of méér in rekening gebracht, dan kan hij nakoming van de oorspronkelijke overeenkomst vorderen of het verschil terugvorderen.

Een zuivelcoöperatie besluit in de algemene vergadering de uitbetaalprijs voor geleverde melk met terugwerkende kracht aan te passen. In de leveringsovereenkomsten staat alleen dat het lid de statuten en reglementen aanvaardt. Dat is niet het duidelijke voorbehoud dat de wet eist; leden die het er niet bij laten zitten, kunnen betaling volgens de oorspronkelijke afspraak verlangen.

In de praktijk

Voor bestuurders betekent dit artikel dat een prijs- of voorwaardenwijziging begint bij de contracten, niet bij de vergadering: staat het wijzigingsbeding er niet duidelijk in, dan is de weg een nieuwe overeenkomst of individuele instemming. Voor leden is het de bepaling om naar te wijzen wanneer de coöperatie lopende afspraken bij besluit wil aanpassen. Voor beiden is bij toetreding van belang of, en hoe ver, het voorbehoud in de eigen overeenkomst reikt.