Boek 2 Artikel 360 (2:360 BW)

De regels over de jaarrekening zijn uitgebreid en gedetailleerd. Dit artikel bepaalt wie zich er iets van moet aantrekken. Het staat vooraan in de titel en werkt als een deur: valt de rechtspersoon eronder, dan gelden alle volgende voorschriften over opmaken, inrichten, controleren en openbaar maken. Valt hij er niet onder, dan geldt in elk geval nog de boekhoudplicht van artikel 2:10 BW. Voor een vereniging komt daar artikel 2:48 BW bij: het bestuur brengt op de ledenvergadering verslag uit, binnen een halfjaar nadat het boekjaar is geëindigd, en legt haar de balans en de staat van baten en lasten, voorzien van een toelichting, ter goedkeuring voor. Houdt die vereniging, of een stichting, een onderneming in stand die in het handelsregister hoort te staan, dan wordt bij die staat in ieder geval de netto-omzet ervan vermeld (de artikelen 2:48 lid 3 en 2:299a BW).

De rechtsvormen die er altijd onder vallen

In de kern gaat het om vier rechtsvormen: de naamloze vennootschap, de besloten vennootschap, de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij. Wie een bv opricht, krijgt dus vanaf het eerste boekjaar met deze titel te maken. Daarnaast gelden de regels, ongeacht welke rechtsvorm is gekozen, voor banken en voor betaalinstellingen en elektronischgeldinstellingen in de zin van de Wet op het financieel toezicht. Bij die ondernemingen weegt het belang van het publiek zo zwaar dat de rechtsvorm niet mag bepalen of er verantwoording komt.

Personenvennootschappen met buitenlandse vennoten

Het tweede lid vangt een constructie op. Een commanditaire vennootschap of een vennootschap onder firma valt in beginsel buiten deze titel, ook wanneer haar beherend vennoot zelf een rechtspersoon is. Eén geval is uitgezonderd: zijn alle vennoten die jegens schuldeisers volledig aansprakelijk zijn kapitaalvennootschappen naar buitenlands recht, dan gelden de jaarrekeningregels wel. Zo kan de verplichting niet worden ontlopen door uitsluitend rechtsvormen uit een ander land als aansprakelijk vennoot te gebruiken.

Stichtingen en verenigingen: de omzetgrens

Een stichting en een vereniging vallen er alleen onder als zij een of meer ondernemingen in stand houden die volgens de wet in het handelsregister moeten worden ingeschreven, én die ondernemingen een bepaalde omvang hebben. De maatstaf is de netto-omzet: die moet gedurende twee opeenvolgende boekjaren de helft of meer bedragen van het bedrag dat artikel 2:396 BW als grens noemt. Zakt de omzet daarna weer, dan geldt hetzelfde omgekeerd, opnieuw gemeten over twee opeenvolgende boekjaren. Zo voorkomt de wet dat een organisatie ieder jaar van regime wisselt.

• Wie meet — het bestuur, aan de hand van de eigen administratie.
• Waarover — de netto-omzet van de ondernemingen die de stichting of vereniging in stand houdt.
• Over welke periode — twee boekjaren achtereen, zowel voor het in- als voor het uitstappen.

Er is één uitzondering. Moet de stichting of vereniging op grond van een andere wettelijke regeling al een financiële verantwoording opstellen die gelijkwaardig is aan een jaarrekening, en wordt die openbaar gemaakt, dan blijft deze titel buiten toepassing. Dat speelt bijvoorbeeld bij instellingen in de zorg of het onderwijs die hun jaarstukken al langs een eigen kanaal publiceren. Dubbel werk hoeft niet.

Een voorbeeld. Een sportvereniging exploiteert een kantine en een sporthal en is daarvoor als onderneming ingeschreven. De omzet groeit twee jaar achtereen door de helft van de wettelijke grens heen. Vanaf dat moment moet het bestuur een jaarrekening opmaken volgens deze titel, met alle inrichtingsvoorschriften die daarbij horen, en niet langer alleen een eenvoudige financiële verantwoording voor de ledenvergadering.

In de praktijk

Voor het bestuur van een bv of nv is de vraag eenvoudig beantwoord: de titel geldt. Voor stichtings- en verenigingsbestuurders is dit het artikel dat zij jaarlijks moeten nalopen, want de overgang komt geruisloos. Wie ten onrechte denkt buiten de titel te vallen, maakt geen jaarrekening op, laat niets controleren en deponeert niets — en loopt daarmee het risico op de sancties die de wet aan verzuim van die verplichtingen verbindt.