Boek 2 Artikel 96b (2:96b BW)

Een beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal geeft doorlopend aandelen uit en koopt ze even doorlopend weer in: wie wil instappen krijgt nieuwe aandelen, wie eruit wil levert ze terug. Dit korte artikel haalt zo'n maatschappij daarom uit het gewone regime voor uitgifte: de artikelen 2:96 en 2:96a BW gelden niet voor haar.

Waarom de gewone regels niet passen

De regeling over de bevoegdheid tot uitgifte gaat ervan uit dat uitgifte een uitzonderlijke gebeurtenis is waarover de algemene vergadering beslist, eventueel via een aanwijzing voor hoogstens vijf jaar met een vast maximum aantal aandelen. Bij een maatschappij die elke handelsdag aandelen bijmaakt, zou zo'n besluit per uitgifte onwerkbaar zijn en zou het maximum voortdurend opnieuw moeten worden vastgesteld.

Hetzelfde geldt voor het voorkeursrecht. Dat recht beschermt de zittende aandeelhouder tegen verwatering: hij mag meedoen naar rato van zijn bezit. Bij een maatschappij met veranderlijk kapitaal wordt echter uitgegeven tegen een prijs die de waarde van het fonds volgt, zodat de zittende belegger door de uitgifte in beginsel niet armer wordt. Een aankondiging in de Staatscourant met een termijn van twee weken zou het instappen bovendien onmogelijk maken.

Wat wél blijft gelden

Dit artikel noemt alleen die twee bepalingen, maar daarmee staat de maatschappij met veranderlijk kapitaal nog niet volledig onder het gewone regime. Ook artikel 2:98 BW zondert haar in het achtste lid uit, namelijk van de leden 2 tot en met 4: koopt zij eigen aandelen terug, dan gelden de vermogenstoets, de toetsing aan de laatst vastgestelde balans en de machtiging van de algemene vergadering niet. Daarvoor komt een andere grens in de plaats: trek je de eigen aandelen in haar bezit van het geplaatste kapitaal af, dan mag wat overblijft niet onder een tiende van het maatschappelijke kapitaal zakken — het bedrag dat de statuten als bovengrens noemen. Onverkort van kracht blijven wel de overige voorschriften van deze afdeling, zoals die over storting en over inbreng anders dan in geld.

• Wel vrij: het besluit tot uitgifte van nieuwe aandelen en het verlenen van rechten om aandelen te nemen.
• Wel vrij: de aankondiging, de termijn en de meerderheidsregels rond het voorkeursrecht.
• Niet vrij: de overige vermogensvoorschriften voor de naamloze vennootschap, zoals de stortingsplicht en de eisen aan inbreng anders dan in geld.

Een voorbeeld. Een beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal neemt elke week nieuwe deelnemers op. Zonder deze bepaling zou het bestuur voor elke instromende belegger een aanwijzing van de algemene vergadering nodig hebben en zou het iedere zittende aandeelhouder eerst twee weken de kans moeten geven om mee te doen. Dankzij dit artikel kan de uitgifte gewoon in het ritme van het fonds meelopen.

In de praktijk

Voor een belegger in zo'n maatschappij betekent dit dat hij zich niet op een voorkeursrecht kan beroepen als er nieuwe aandelen bij komen. Zijn bescherming zit ergens anders: in de prijs waartegen wordt uitgegeven en ingekocht, en in de statuten van het fonds.

Voor het bestuur is het zaak vast te stellen dat de vennootschap werkelijk een beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal is. Is dat niet zo, dan gelden de gewone regels onverkort en is een uitgifte zonder geldig besluit of met voorbijgaan aan het voorkeursrecht een besluit dat kan worden aangetast.