Boek 2 Artikel 9 (2:9 BW)

Dit artikel regelt de verhouding tussen de bestuurder en de rechtspersoon die hij bestuurt. Iedere bestuurder moet zijn taak behoorlijk vervullen, en doet hij dat niet, dan kan de rechtspersoon hem daarvoor aanspreken. De aansprakelijkheid geldt voor het geheel en niet alleen voor het eigen portefeuilledeel, maar een bestuurder kan zich eraan onttrekken als hem geen ernstig verwijt treft en hij niet heeft stilgezeten. Het gaat hier om de interne aansprakelijkheid; wat een bestuurder tegenover schuldeisers of de curator riskeert, staat elders in dit boek.

Wat tot de taak van een bestuurder hoort

De wet begint ruim: alle bestuurstaken behoren tot de taak van iedere bestuurder. Alleen wat bij of krachtens de wet of de statuten aan een of meer andere bestuurders is toebedeeld, valt daarbuiten. Een bestuurder die zich op een taakverdeling wil beroepen, zal dus moeten laten zien dat die verdeling op de wet of de statuten teruggaat. Welke vorm daarvoor nodig is, hangt af van wat de statuten over de werkwijze van het bestuur regelen. Hoe de taken ook zijn verdeeld, het tweede lid laat de verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken bij iedere bestuurder liggen. De taakverdeling speelt daarna opnieuw een rol bij de vraag of een bestuurder zich kan disculperen.

De maatstaf: ernstig verwijt

Niet elke fout leidt tot aansprakelijkheid. Besturen betekent risico's nemen, en een keuze die achteraf verkeerd uitpakt is nog geen onbehoorlijk bestuur. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is een bestuurder pas aansprakelijk als hem een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Daarbij tellen alle omstandigheden mee: de aard van de activiteiten, het risico dat de gedraging meebracht, de taakverdeling binnen het bestuur, de informatie die beschikbaar was, de gebruiken binnen de organisatie en de vraag of interne voorschriften of statutaire bepalingen zijn geschonden. Het is aan de rechtspersoon om de feiten te stellen en zo nodig te bewijzen waaruit dat ernstig verwijt volgt.

Hoe een bestuurder zich kan disculperen

Wie voor het geheel wordt aangesproken, kan zich vrijpleiten als aan twee eisen is voldaan. Hem mag, mede gelet op wat aan anderen was toebedeeld, geen ernstig verwijt treffen. En hij mag niet nalatig zijn geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen van het onbehoorlijk bestuur af te wenden. Beide eisen gelden naast elkaar; het bewijs daarvan ligt bij de bestuurder die zich op de uitzondering beroept. Een verwijzing naar de taakverdeling alleen is dus niet voldoende: ook de vraag wat hij heeft ondernomen toen het onbehoorlijk bestuur zich voordeed, komt aan de orde. Welke maatregelen van hem konden worden gevergd, hangt af van de omstandigheden van het geval.

Een stichting heeft drie bestuurders, met een penningmeester die de financiën doet. Hij verlegt jarenlang geld naar een eigen onderneming. Zijn medebestuurders hebben nooit een jaarstuk gezien en nooit gevraagd waar het geld bleef. Dat de penningmeester aansprakelijk is, staat vast. Voor de anderen draait het erom of hun, gelet op de taakverdeling, een ernstig verwijt kan worden gemaakt en of zij iets hebben gedaan om de gevolgen af te wenden; het ontbreken van iedere controle weegt bij die beoordeling mee.

Wie de vordering instelt

De vordering komt toe aan de rechtspersoon zelf, dus in de praktijk aan het bestuur of, na een faillissement, aan de curator. De algemene vergadering kan een bestuurder decharge verlenen voor het gevoerde beleid; volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad dekt die decharge in beginsel alleen wat uit de jaarrekening blijkt of anderszins aan de vergadering is meegedeeld. Een aandeelhouder of een lid kan de vordering niet zomaar voor zichzelf innen: de schade is geleden door de rechtspersoon.

In de praktijk

Voor bestuurders betekent dit dat het verstandig is te weten op welke grondslag de taakverdeling rust, en dat het van belang kan zijn later te kunnen laten zien wat zij hebben gedaan toen zich problemen voordeden. Notulen en andere vastleggingen uit die tijd zijn daarvoor het gangbare bewijsmateriaal. Voor de rechtspersoon geldt het spiegelbeeld: schade door onbehoorlijk bestuur kan worden verhaald, maar alleen als de drempel van het ernstig verwijt wordt gehaald.