Boek 2 Artikel 228 (2:228 BW)

Stemrecht bepaalt wie het in een bv voor het zeggen heeft. Artikel 2:228 BW legt de basisregels vast: alleen aandeelhouders hebben stemrecht en iedere aandeelhouder heeft ten minste één stem. Is op een aandeel een vruchtgebruik of een pandrecht gevestigd, dan kan het stemrecht bij die beperkt gerechtigde liggen in plaats van bij de aandeelhouder. Daarna volgt hoe het aantal stemmen wordt berekend, in hoeverre de statuten daarvan mogen afwijken, wanneer aandelen stemrechtloos kunnen zijn en voor welke aandelen in het geheel geen stem mag worden uitgebracht.

Hoeveel stemmen iemand heeft

Zijn alle aandelen van hetzelfde bedrag, dan brengt een aandeelhouder zoveel stemmen uit als hij aandelen heeft. Zijn de aandelen van verschillend bedrag, dan geldt een rekenregel: het aantal stemmen is gelijk aan het aantal keren dat het bedrag van het kleinste aandeel past in het totale bedrag van iemands aandelen, waarbij gedeelten van stemmen vervallen. Zo houdt de verhouding tussen inbreng en zeggenschap stand, ook bij ongelijke coupures.

De statuten mogen van deze twee rekenregels afwijken, bijvoorbeeld door aan een soort aandelen meer of minder stemmen te verbinden. Zo'n regeling geldt dan voor alle besluiten van de algemene vergadering; men kan het stemgewicht dus niet per onderwerp laten verspringen. En de drempel voor invoering is hoog: een statutenwijziging die het stemrecht raakt, vraagt unanimiteit in een vergadering waarin het volledige geplaatste kapitaal aanwezig of vertegenwoordigd is. Iedereen moet er dus zijn en iedereen moet vóór zijn.

Stemrechtloze aandelen

De statuten kunnen bepalen dat aan aandelen helemaal geen stemrecht in de algemene vergadering is verbonden. Dat kan alleen voor alle aandelen van een bepaalde soort of aanduiding, en alleen als alle houders daarvan instemmen of als vóór de uitgifte in de statuten stond dat er geen stemrecht aan verbonden zou zijn. De aandelen worden in de statuten uitdrukkelijk als stemrechtloos aangeduid, zodat niemand zich kan vergissen.

Daar staat een bescherming tegenover: bij stemrechtloze aandelen kan niet ook nog worden bepaald dat zij geen recht geven op deling in de winst of de reserves. Wie geen zeggenschap heeft, moet ten minste in het geld delen. Deze aandelen worden vaak gebruikt om personeel of familieleden te laten meedelen in de opbrengst zonder dat de zeggenschap versnippert; wie zo'n aandeel krijgt aangeboden, moet zich dus realiseren wat hij wel en niet krijgt. Het vergaderrecht blijft bestaan, zodat hij in de vergadering aanwezig kan zijn en het woord kan voeren.

Aandelen waarop niet mag worden gestemd

Voor een aandeel dat aan de vennootschap zelf of aan een dochtermaatschappij toebehoort, kan geen stem worden uitgebracht; hetzelfde geldt als een van hen de certificaten van dat aandeel houdt. Anders zou het bestuur via eigen aandelen invloed kunnen uitoefenen op de vergadering die het moet controleren. Ook mag de vennootschap of haar dochter niet stemmen op een aandeel waarop zij een vruchtgebruik of pandrecht heeft. Was een vruchtgebruik of pandrecht al gevestigd voordat het aandeel aan de vennootschap of de dochter ging toebehoren, dan behoudt die vruchtgebruiker of pandhouder wél zijn stemrecht.

Ten slotte kunnen de statuten bepalen dat iemand zijn stemrecht niet mag uitoefenen zolang hij een wettelijke of statutaire verplichting niet nakomt, bijvoorbeeld een openstaande storting.

In de praktijk

Tel voor elke stemming eerst uit hoeveel stemmen er geldig kunnen worden uitgebracht en laat eigen aandelen en aandelen van dochtermaatschappijen buiten beschouwing; een verkeerd geteld quorum maakt het besluit aantastbaar. Wie stemrechtloze aandelen overweegt, moet beseffen dat invoering achteraf instemming van alle betrokken houders vergt, en dat het winstrecht daarbij niet ook nog mag worden weggenomen.