Boek 2 Artikel 352 (2:352 BW)

Een onderzoeker die de deur voor zijn neus dicht krijgt, staat niet met lege handen. Dit artikel geeft de raadsheer-commissaris de bevoegdheid om bevelen te geven wanneer medewerking wordt geweigerd, en bepaalt hoever die bevelen mogen gaan.

Wanneer een bevel kan worden gevraagd

Wordt een onderzoeker geweigerd de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers te raadplegen of de bezittingen te bekijken, dan kan hij zich wenden tot de raadsheer-commissaris die bij de benoeming van de onderzoekers is aangewezen. Die geeft de bevelen die de omstandigheden nodig maken. Het is dus geen aparte procedure met dagvaarding en zitting, maar een snelle ingreep binnen het lopende onderzoek.

• Wie vraagt: de met het onderzoek belaste persoon zelf.
• Wie beslist: de raadsheer-commissaris.

- Wat: elk bevel dat nodig is om de weigering te doorbreken.

Bijstand van de openbare macht

Een bevel kan inhouden dat de openbare macht bijstand verleent voor zover dat nodig is. Daarmee kan feitelijke tegenwerking worden doorbroken: wie de administratieruimte afsluit of dozen weigert af te geven, kan zich er niet op verlaten dat de onderzoeker geen middelen heeft.

Binnentreden van een woning

Bevinden de stukken of de bezittingen zich in een woning, of zijn zij alleen via een woning bereikbaar, dan kan het bevel een last inhouden om die woning binnen te treden. Dat is een ingrijpende bevoegdheid en de wet stelt daarom een waarborg: tegen de wil van de bewoner wordt de woning pas binnengetreden nadat de last van de raadsheer-commissaris is getoond. De bewoner weet dus wie op grond waarvan binnenkomt.

Een voorbeeld. Bij een familievennootschap ligt de volledige administratie van de betwiste jaren op de zolder van de oud-bestuurder. Hij weigert de onderzoeker binnen te laten. Op verzoek van de onderzoeker kan de raadsheer-commissaris een last geven om de woning binnen te treden, zo nodig met bijstand van de politie, waarna de stukken alsnog kunnen worden geraadpleegd.

Verhouding tot de rest van het onderzoek

Deze bevelen zijn het sluitstuk van de bevoegdheden die de onderzoekers hebben. Zij horen bij het uitgangspunt dat een enquête geen vrijblijvende exercitie is: de ondernemingskamer heeft geoordeeld dat er gegronde redenen zijn om aan het beleid te twijfelen, en dan moet het onderzoek ook kunnen worden uitgevoerd. Wie tegenwerkt, loopt bovendien het risico dat die opstelling in het verslag terechtkomt en later meeweegt.

In de praktijk

Voor onderzoekers is het verstandig eerst schriftelijk te vragen en de weigering vast te leggen; dat maakt het verzoek aan de raadsheer-commissaris eenvoudig. Voor bestuurders en oud-bestuurders is dit artikel de bevestiging dat traineren geen begaanbare strategie is. Voor derden bij wie stukken liggen, geldt dat zij zich moeten laten leiden door het bevel: wordt de last getoond, dan is verzet zinloos.