Boek 2 Artikel 383a (2:383a BW)

Een stichting of vereniging die groot genoeg is om onder de jaarrekeningtitel te vallen, heeft geen aandeelhouders aan wie zij winst uitkeert. Toch blijft er een resultaat over dat ergens naartoe moet. Dit artikel verlangt van die organisaties twee dingen in de toelichting: wat de statuten over de bestemming van het resultaat bepalen, en hoe het resultaat na belastingen daadwerkelijk is bestemd.

Om welke organisaties het gaat

Het artikel geldt voor de stichtingen en verenigingen die op grond van artikel 2:360 BW onder deze titel vallen: die een of meer ondernemingen in stand houden die in het handelsregister moeten worden ingeschreven, en waarvan de netto-omzet twee boekjaren achtereen boven de daar genoemde grens ligt. Voor de kleine vereniging met een kantine en een contributiestroom geldt dit dus niet; voor de stichting die een fors zorg- of cultuurbedrijf exploiteert wel.

De statutaire regeling

Anders dan bij de nv en de bv ligt bij deze rechtsvormen vaak in de statuten vast waaraan het geld moet worden besteed. Een stichting kent per definitie geen leden en geen algemene vergadering; haar doel en de bestemming van haar vermogen staan in de statuten en het bestuur is daaraan gebonden. Bij een vereniging beslist de algemene ledenvergadering, binnen de kaders die de statuten stellen. De wet wil dat de lezer die regeling kent, want zij bepaalt wat er met een overschot mag gebeuren.

De feitelijke bestemming

Daarnaast moet worden vermeld hoe het resultaat na belastingen is bestemd. Gaat het naar een bestemmingsreserve voor een nieuw gebouw, naar het weerstandsvermogen, of wordt het besteed aan het doel zelf? Voor donateurs, subsidiegevers, leden en schuldeisers is dat vaak de kernvraag: verdwijnt het overschot in reserves of komt het ten goede aan waarvoor de organisatie bestaat?

• Wat de statuten zeggen — de regeling zoals die is vastgelegd, ongeacht wat er dit jaar is gebeurd.
• Wat er is gebeurd — de feitelijke bestemming van het resultaat na belastingen.
• Waar het staat — in de toelichting bij de jaarrekening, naast de opgave van artikel 2:380c BW.

Een voorbeeld. Een stichting die een theater exploiteert, sluit het jaar af met een overschot. De statuten bepalen dat overschotten uitsluitend ten goede mogen komen aan de doelstelling. In de toelichting moet die bepaling worden weergegeven, en daarnaast moet blijken dat het bestuur het overschot heeft toegevoegd aan een bestemmingsreserve voor de verbouwing van de zaal. Een subsidiegever kan daarmee nagaan of het geld binnen het doel blijft.

Wie beslist en wie controleert

Bij een stichting beslist het bestuur over de bestemming, gebonden aan de statuten en aan het uitkeringsverbod: het doel van een stichting mag geen uitkeringen aan oprichters of aan wie deel uitmaken van haar organen inhouden, en uitkeringen aan anderen alleen voor zover die een ideële of sociale strekking hebben. Bij een vereniging beslist de ledenvergadering. Is de organisatie controleplichtig, dan beoordeelt de accountant of de bestemming overeenstemt met de statutaire regeling. Wijkt de feitelijke bestemming af van wat de statuten toestaan, dan is dat niet alleen een verslaggevingskwestie: het besluit zelf kan dan aantastbaar zijn.

In de praktijk

Voor besturen van grotere stichtingen en verenigingen is dit een korte maar zichtbare bepaling: zij dwingt om jaarlijks naast elkaar te leggen wat de statuten voorschrijven en wat er werkelijk met het geld is gedaan. Voor leden, donateurs en financiers is het de plek waar blijkt of overschotten worden opgepot of besteed. En voor toezichthouders binnen de organisatie is het een aanknopingspunt om het bestuur daarover te bevragen.