Boek 2 Artikel 129 (2:129 BW)

Wie bepaalt de koers van een naamloze vennootschap? Dit artikel geeft het antwoord: behoudens beperkingen in de statuten is het bestuur belast met het besturen. Daarnaast bepaalt het waarnaar bestuurders zich moeten richten en wat er gebeurt als een bestuurder een persoonlijk belang heeft dat daarmee botst.

Wat besturen inhoudt

Besturen omvat de dagelijkse leiding en het beleid op langere termijn. Voor vennootschappen waarvan aandelen of met hun medewerking uitgegeven certificaten worden verhandeld op een gereglementeerde markt, een multilaterale handelsfaciliteit of een vergelijkbaar systeem buiten de Europese Unie, zegt de wet er uitdrukkelijk bij dat daaronder in ieder geval het bepalen van beleid en strategie valt. Bij zulke vennootschappen is dat dus geen aangelegenheid van de aandeelhouders.

De maatstaf: het vennootschappelijk belang

Bij de vervulling van hun taak richten bestuurders zich naar het belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming. Dat belang valt niet samen met het belang van de aandeelhouders alleen. Het bestuur weegt ook de belangen van werknemers, schuldeisers en afnemers, gericht op het voortbestaan en de bloei van de onderneming op langere termijn. In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat het bestuur daarbij een ruime beoordelingsruimte heeft, mits het zorgvuldig afweegt.

Tegenstrijdig belang

Heeft een bestuurder bij een onderwerp een direct of indirect persoonlijk belang dat botst met het vennootschappelijk belang, dan neemt hij niet deel aan de beraadslaging en de besluitvorming daarover. Hij verlaat het onderwerp dus volledig: niet alleen niet meestemmen, maar ook niet meepraten.

Kan daardoor geen bestuursbesluit worden genomen — bijvoorbeeld omdat alle bestuurders het aangaat — dan schuift de bevoegdheid door. Het besluit wordt dan genomen door de raad van commissarissen. Is er geen raad van commissarissen, dan beslist de algemene vergadering, tenzij de statuten iets anders bepalen.

Wat de statuten mogen regelen

• Meervoudig stemrecht: de statuten kunnen aan een met name of in functie aangeduide bestuurder meer dan één stem geven, maar één bestuurder kan nooit meer stemmen uitbrengen dan de andere bestuurders samen.
• Goedkeuring: bestuursbesluiten kunnen bij of krachtens de statuten alleen worden onderworpen aan goedkeuring van een orgaan van de vennootschap, dus niet aan die van een buitenstaander.
• Aanwijzingen: de statuten kunnen bepalen dat het bestuur zich gedraagt naar aanwijzingen van een orgaan van de vennootschap, mits die de algemene lijnen van het beleid betreffen op terreinen die de statuten aanwijzen.

Die laatste twee mogelijkheden verschillen op een belangrijk punt. Een aanwijzingsbevoegdheid mag alleen de algemene lijnen van het beleid betreffen; sturing op een concreet geval valt daarbuiten. Een goedkeuringsrecht mag juist wél op afzonderlijke besluiten zien, zoals de verkoop van een pand of het aangaan van een lening; dat is in de praktijk gebruikelijk. Wat beide gemeen hebben, is dat zij het bestuur sturen maar niet vervangen: het blijft zelf verantwoordelijk voor zijn taakvervulling.

Een voorbeeld. Het bestuur van een nv beslist over de huur van een pand dat eigendom is van de echtgenote van een bestuurder. Die bestuurder heeft een indirect persoonlijk belang en doet niet mee aan de bespreking en de stemming. Blijven er te weinig bestuurders over om te besluiten, dan gaat het besluit naar de raad van commissarissen, of bij het ontbreken daarvan naar de algemene vergadering.

In de praktijk

Voor een bestuurder zijn dit de twee vragen bij elk zwaar onderwerp: dien ik het belang van de vennootschap en haar onderneming, en heb ik hier zelf een belang bij? Leg de tweede vraag en het antwoord daarop vast in de notulen. Voor een aandeelhouder is dit het artikel dat verklaart waarom het bestuur niet simpelweg zijn opdrachten hoeft uit te voeren.