Boek 2 Artikel 88 (2:88 BW)

Op een aandeel kan vruchtgebruik worden gevestigd: de aandeelhouder blijft eigenaar, maar een ander krijgt recht op de opbrengsten. Dit artikel bepaalt dat die mogelijkheid niet in de statuten kan worden beperkt of uitgesloten, en regelt vervolgens de vraag die in de praktijk telt: wie mag er stemmen? De hoofdregel is dat het stemrecht bij de aandeelhouder blijft. Alleen onder voorwaarden kan het aan de vruchtgebruiker toekomen.

De bevoegdheid staat vast

De statuten kunnen niet verhinderen dat er vruchtgebruik op een aandeel wordt gevestigd. Dat is anders dan bij overdracht, waar een blokkeringsregeling wel mag. De reden is dat vruchtgebruik vaak buiten de wil van betrokkenen ontstaat, bijvoorbeeld bij een nalatenschap, en dat het de zeggenschapsverhoudingen op zichzelf niet verandert zolang het stemrecht bij de aandeelhouder blijft.

Wie stemt

De hoofdregel is helder: de aandeelhouder heeft het stemrecht op de aandelen waarop een vruchtgebruik rust. Daarvan kan worden afgeweken, maar alleen bij de vestiging van het vruchtgebruik en met inachtneming van de volgende onderscheiding:

• Een vrij overdraagbare kring. Is de vruchtgebruiker iemand aan wie de aandelen vrijelijk kunnen worden overgedragen, dan komt het stemrecht hem toe als dat bij de vestiging is bepaald.

- Een geblokkeerde kring. Kunnen de aandelen aan hem niet vrijelijk worden overgedragen, dan is bovendien goedkeuring nodig van het orgaan dat volgens de statuten over overdracht van aandelen gaat, of bij gebreke daarvan van de algemene vergadering. Bij overdracht van het vruchtgebruik geldt dat opnieuw voor de overgang van het stemrecht. De statuten kunnen hiervan afwijken.

Vruchtgebruik uit het erfrecht

Ontstaat het vruchtgebruik doordat een kind een wilsrecht uitoefent als bedoeld in de artikelen 4:19 en 4:21 BW, dan komt het stemrecht eveneens aan de vruchtgebruiker toe. Partijen kunnen bij de vestiging anders bepalen, en ook de kantonrechter kan dat op grond van die erfrechtelijke regeling. Deze uitzondering beschermt de langstlevende partner, die zich bij zo'n wilsrecht het vruchtgebruik voorbehoudt. Voor ander vruchtgebruik uit een nalatenschap, bijvoorbeeld een vruchtgebruik dat bij testament is gelegateerd, geldt de hoofdregel: de aandeelhouder stemt, tenzij bij de vestiging anders is bepaald en aan de hierboven genoemde voorwaarden is voldaan.

Vergaderrechten

Wie geen stemrecht heeft, staat niet buitenspel. De aandeelhouder zonder stemrecht en de vruchtgebruiker met stemrecht hebben de rechten die de wet toekent aan houders van certificaten die met medewerking van de vennootschap zijn uitgegeven: zij mogen de algemene vergadering bijwonen en daar het woord voeren. De vruchtgebruiker zonder stemrecht heeft die rechten ook, tenzij zij hem bij de vestiging of overdracht van het vruchtgebruik of bij de statuten worden onthouden.

Rechten op nieuwe aandelen

Levert het aandeel rechten op om nieuwe aandelen te verkrijgen, zoals een voorkeursrecht bij uitgifte, dan komen die aan de aandeelhouder toe, tenzij de statuten anders bepalen. Hij moet dan wel de waarde van die rechten vergoeden aan de vruchtgebruiker, voor zover die daarop krachtens zijn recht aanspraak heeft. Zo blijft het economische evenwicht tussen beiden bewaard.

Een ondernemer laat zijn aandelen na aan zijn kinderen, met een vruchtgebruik voor zijn echtgenote. Zij ontvangt het dividend, maar het stemrecht blijft bij de kinderen als aandeelhouder. Zij stemt alleen wanneer dat bij de vestiging van het vruchtgebruik is bepaald en de aandelen vrijelijk aan haar kunnen worden overgedragen, of anders het daartoe aangewezen orgaan dan wel de algemene vergadering die toekenning heeft goedgekeurd. Wordt er nieuw kapitaal uitgegeven, dan komt het voorkeursrecht aan de kinderen toe, met een vergoeding aan hun moeder voor de waarde daarvan.