Boek 2 Artikel 297a (2:297a BW)

Wie een grote stichting bestuurt, moet daar tijd voor hebben. Dit artikel stelt daarom een grens aan de nevenfuncties van kandidaat-bestuurders: wie al bij te veel andere rechtspersonen toezicht houdt, kan niet worden benoemd. De regel geldt niet voor elke stichting, maar alleen voor stichtingen van een zekere omvang met een wettelijke verantwoordingsplicht.

Voor welke stichtingen

Het artikel geldt voor de stichting die aan twee eisen tegelijk voldoet. Zij moet op grond van de wet een financiële verantwoording opstellen die gelijk of gelijkwaardig is aan een jaarrekening volgens de jaarrekeningtitel van dit boek. En zij moet op twee opeenvolgende balansdata, en daarna zonder onderbreking opnieuw op twee opeenvolgende balansdata, niet hebben voldaan aan ten minste twee van de omvangseisen van artikel 2:397 BW. Bij die toets telt niet de netto-omzet mee, maar het totaal van de bedrijfsopbrengsten of van de baten, zoals de stichting die op grond van bijzondere wetgeving in haar verantwoording opneemt. Beide eisen moeten samen vervuld zijn: een stichting die de omvangsgrenzen overschrijdt maar geen verantwoording van dit niveau hoeft op te stellen, valt er niet onder, en een stichting met zo'n verplichting die klein blijft evenmin.

De grens voor bestuurders

• Meer dan twee toezichtfuncties. Wie bij meer dan twee rechtspersonen commissaris is, of niet uitvoerend bestuurder in een bestuur waarin de taken over uitvoerende en niet uitvoerende bestuurders zijn verdeeld, kan geen bestuurder van zo'n stichting worden.

- Voorzitterschap sluit uit. Wie bij een grote naamloze of besloten vennootschap, of bij een stichting die onder het eerste lid valt, de raad van commissarissen voorzit, dan wel een bestuur waarin uitvoerende en niet uitvoerende bestuurders zijn onderscheiden, valt af. Een voorzittersrol bij een andere rechtspersoon, bijvoorbeeld een vereniging of een kleine vennootschap, staat de benoeming niet in de weg.

Hoe er wordt geteld

Met een commissaris wordt gelijkgesteld wie lid is van een toezichthoudend orgaan dat zijn grondslag in de statuten van een rechtspersoon heeft, ongeacht de naam van dat orgaan. Functies binnen één groep tellen samen als één benoeming. Meetellen doen alleen de grotere naamloze en besloten vennootschappen en de stichtingen die onder dit artikel vallen; kleine rechtspersonen blijven buiten beschouwing. Een tijdelijke aanstelling die de ondernemingskamer in een enquêteprocedure treft, geldt niet als benoeming, en voor toezichtfuncties bij pensioenfondsen geldt een eigen telling volgens de regels die berusten op de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling.

Wat een verboden benoeming waard is

Een benoeming in strijd met deze grens is nietig: de betrokkene is nooit bestuurder geworden. De wet beperkt de gevolgen wel. Besluiten waaraan hij heeft deelgenomen blijven geldig, zodat de stichting en haar wederpartijen niet met terugwerkende kracht in de problemen komen. Wil de stichting de betrokkene toch als bestuurder, dan is een nieuw benoemingsbesluit nodig op een moment dat de belemmering niet meer bestaat.

Een voorbeeld. Een stichting die onder het eerste lid valt, zoekt een nieuwe bestuurder. De beoogde kandidaat is commissaris bij twee grote besloten vennootschappen en zit daarnaast de raad van toezicht voor van een andere stichting die ook aan de eisen van het eerste lid voldoet. Dat voorzitterschap staat aan de benoeming in de weg; de kandidaat zal het eerst moeten neerleggen. Zat hij in plaats daarvan het bestuur van een sportvereniging of de raad van commissarissen van een kleine bv voor, dan speelde dat voor deze toets geen rol.

In de praktijk

Vraag kandidaten schriftelijk om een volledig overzicht van hun toezichtfuncties en voorzitterschappen, en toets dat vóór het benoemingsbesluit. Herhaal de vraag bij herbenoeming en leg de antwoorden vast. Vraag zittende bestuurders bovendien om nieuwe toezichtfuncties en voorzitterschappen te melden, zodat het overzicht bij de stichting actueel blijft.