Boek 2 Artikel 356 (2:356 BW)

Nadat is vastgesteld dat er wanbeleid is gevoerd, kan de ondernemingskamer ingrijpen. Dit artikel bepaalt waarin dat ingrijpen mag bestaan. Het is een gesloten lijst: als eindvoorziening kan de ondernemingskamer niets opleggen wat er niet in staat. Zij kan bijvoorbeeld geen schadevergoeding toekennen en geen bestuurder aansprakelijk verklaren; daarvoor is een gewone procedure bij de rechtbank nodig. Onmiddellijke voorzieningen die hangende de procedure worden getroffen, berusten op artikel 2:349a BW en zijn niet tot deze zes maatregelen beperkt.

De zes maatregelen

• Een besluit schorsen of vernietigen — het kan gaan om een besluit van het bestuur, van de commissarissen, van de algemene vergadering of van welk ander orgaan van de rechtspersoon dan ook. Het besluit verdwijnt daarmee uit de rechtsorde of wordt tijdelijk buiten werking gesteld.
• Een bestuurder of commissaris schorsen of ontslaan — de ondernemingskamer neemt hier een bevoegdheid over die normaal bij de algemene vergadering of bij een ander benoemend orgaan ligt.
• Tijdelijk een bestuurder of commissaris aanstellen — vaak een buitenstaander die de verhoudingen moet vlottrekken, de administratie op orde moet brengen of een verkoop moet begeleiden.
• Tijdelijk afwijken van de statuten — de ondernemingskamer geeft dan zelf aan welke statutaire bepalingen tijdelijk niet gelden.
• Aandelen tijdelijk overdragen ten titel van beheer — de aandelen komen voor de duur van de maatregel bij een beheerder, die de daaraan verbonden rechten uitoefent; de aandeelhouder behoudt het economische belang.

- De rechtspersoon ontbinden — de zwaarste maatregel, die leidt tot vereffening van het vermogen.

Waarom de lijst gesloten is

Volgens de wetgever is de enquêteprocedure bedoeld om gezonde verhoudingen binnen een rechtspersoon te herstellen en om openheid van zaken te krijgen, niet om aansprakelijkheid of schade af te wikkelen. De lijst bevat dan ook uitsluitend maatregelen die op de organisatie zelf ingrijpen. Wie meent dat een bestuurder de rechtspersoon schade heeft berokkend, moet daarvoor een afzonderlijke aansprakelijkheidsprocedure beginnen; het onderzoeksverslag kan in zo'n procedure als bewijsmateriaal worden ingebracht.

Tijdelijk of blijvend

Naar hun aard tijdelijk zijn de aanstelling van een bestuurder of commissaris, de afwijking van de statuten en de overdracht van aandelen ten titel van beheer; schorsing is daarnaast de tijdelijke variant naast de vernietiging van een besluit en het ontslag van een bestuurder of commissaris. Artikel 2:357 BW bepaalt dat de ondernemingskamer de geldingsduur van die maatregelen vaststelt en die kan verlengen of verkorten. Ontslag, vernietiging en ontbinding werken daarentegen definitief; die zijn niet met het verstrijken van een termijn ongedaan gemaakt.

Een voorbeeld. De meerderheidsaandeelhouder van een bv is tevens enig bestuurder. Uit het onderzoek blijkt dat hij bedrijfsmiddelen tegen een te lage prijs aan een eigen vennootschap heeft verkocht en de minderheidsaandeelhouders daarover niet heeft geïnformeerd. De ondernemingskamer stelt wanbeleid vast, ontslaat hem als bestuurder, stelt een tijdelijk bestuurder aan en draagt zijn aandelen voor de duur van twee jaar over aan een beheerder. Hij blijft eigenaar van zijn aandelen, maar kan zich in die periode niet met zijn eigen stemmen opnieuw tot bestuurder benoemen.

In de praktijk

Een verzoek om voorzieningen moet zich richten op wat dit artikel toestaat; een vordering tot betaling kan langs deze weg niet worden toegewezen. Voor de bestuurder of commissaris die het aangaat is van belang dat schorsing en ontslag door de ondernemingskamer buiten de gewone benoemings- en ontslagregels om gaan: het orgaan dat hem benoemde komt er niet aan te pas. Tegen beschikkingen van de ondernemingskamer in de enquêteprocedure staat alleen beroep in cassatie open (artikel 2:359 BW).