Boek 2 Artikel 253 (2:253 BW)

De hoofdregel is dat de algemene vergadering de commissarissen van een bv benoemt. Dit artikel maakt daarop een uitzondering mogelijk: de statuten mogen het recht om een of meer commissarissen te benoemen bij iemand anders leggen, bijvoorbeeld bij een investeerder die kapitaal inbrengt of bij een stichting. Aan die mogelijkheid stelt de wet twee grenzen, zodat de aandeelhouders niet volledig buitenspel komen te staan.

De twee grenzen

• Hoogstens een derde van het gehele aantal commissarissen mag worden benoemd door iemand anders dan de algemene vergadering, of dan de vergadering van houders van een bepaalde soort aandelen. Bij een raad van zes plaatsen zijn dat er dus twee.
• Iedere aandeelhouder met stemrecht moet kunnen meebeslissen over de benoeming van ten minste één commissaris. Geen enkele aandeelhouder mag van alle invloed op de samenstelling van het toezicht worden afgesneden.

Op zo'n statutaire regeling verklaart de wet daarnaast één volzin uit artikel 2:228 BW — het artikel dat regelt hoeveel stemmen een aandeelhouder heeft — van overeenkomstige toepassing. Die verwijzing stelt een zware eis aan de besluitvorming: de statutenwijziging waarmee zo'n benoemingsrecht wordt ingevoerd of aangepast, kan alleen worden aangenomen als iedere uitgebrachte stem vóór is en het volledige geplaatste kapitaal op die vergadering aanwezig of vertegenwoordigd is. Één aandeelhouder die wegblijft of tegenstemt, houdt het besluit dus tegen.

Wie dat benoemingsrecht kan krijgen

De wet spreekt alleen van 'anderen dan de algemene vergadering of een vergadering van houders van aandelen van een bepaalde soort of aanduiding' en beperkt die kring verder niet. Het artikel opent deze mogelijkheid 'bij de statuten': de statuten zelf wijzen aan wie het recht heeft, hoeveel zetels het betreft en onder welke voorwaarden. Met het benoemingsrecht gaat in beginsel ook de bevoegdheid tot schorsing en ontslag mee, want artikel 2:254 BW legt die bij degene die bevoegd is tot benoeming. Wie een derde een zetel geeft, geeft hem dus ook de mogelijkheid die commissaris weer te laten vertrekken.

Wanneer het artikel niet geldt

Is de benoeming van commissarissen geregeld volgens de artikelen 2:268 en 2:269 BW, dan blijft de eerste zin van dit artikel buiten toepassing. Bij die vennootschappen loopt de benoeming langs een eigen stelsel van voordracht door de raad van commissarissen, aanbeveling door de ondernemingsraad en besluitvorming in de algemene vergadering. Dat stelsel verdraagt geen apart benoemingsrecht voor een derde.

Een voorbeeld. Twee families houden samen de aandelen in een productiebedrijf en halen een investeerder binnen. De statuten geven de investeerder het recht één van de drie commissarissen te benoemen; de andere twee benoemt de algemene vergadering, waarin beide families stemmen. Groeit de raad later naar vier leden, dan blijft het bij die ene plaats, want twee van de vier zou boven de grens van een derde uitkomen.

In de praktijk

Regel in de statuten niet alleen wie mag benoemen, maar ook wat er gebeurt als de gerechtigde geen kandidaat aanwijst, hoe lang de benoeming loopt en wat er geldt als het benoemingsrecht eindigt omdat de financiering is afgelost. Controleer bij elke wijziging van het aantal commissarissen of de grens van een derde nog klopt. Wordt het benoemingsrecht pas na de oprichting ingevoerd, dan geldt voor die statutenwijziging de zware besluitvormingseis die hiervoor is beschreven.