Boek 2 Artikel 155a (2:155a BW)

Naast de uitzondering voor internationale concerns kent de wet een verzwakt regime voor vennootschappen met een besloten kring van kapitaalverschaffers. Zit het hele geplaatste kapitaal bij één persoon of bij een kleine groep die samenwerkt, dan blijven de bepalingen over benoeming en ontslag van bestuurders door de raad van commissarissen buiten toepassing, en bij een vennootschap met een eenlaags bestuur ook het tweede lid van artikel 2:164a BW, dat de uitvoerende bestuurders door de niet uitvoerende bestuurders laat benoemen. De ondernemer houdt dan zelf de zeggenschap over wie zijn onderneming leidt.

Twee situaties

De eerste situatie betreft natuurlijke personen. Eén natuurlijk persoon verschaft het gehele geplaatste kapitaal of laat dat verschaffen, of twee of meer natuurlijke personen doen dat samen op grond van een onderlinge regeling tot samenwerking. Dat laatste is geen losse afspraak in de wandelgangen: er moet een regeling zijn waarin zij hun samenwerking hebben vastgelegd.

De tweede situatie betreft rechtspersonen zonder aandeelhouders in de gewone zin: een stichting, een vereniging of een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:1 BW, die het hele kapitaal voor eigen rekening verschaft of laat verschaffen. Ook hier kunnen twee of meer van zulke rechtspersonen dat samen doen volgens een onderlinge samenwerkingsregeling. Voor eigen rekening betekent dat zij het belang echt zelf houden en niet voor een ander.

Wat er wél blijft gelden

De vennootschap blijft een structuurvennootschap. Zij heeft een verplichte raad van commissarissen die volgens de voorgeschreven procedure wordt samengesteld, met een profielschets, een voordracht door de raad en het versterkte aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad voor een deel van de zetels. Alleen de benoeming en het ontslag van bestuurders blijven bij de algemene vergadering, en daarmee bij de kapitaalverschaffer zelf.

De familie na een overlijden

De wet stelt met de natuurlijke persoon gelijk zijn echtgenoot of echtgenote en zijn geregistreerde partner. Ook zijn bloedverwanten in rechte lijn worden gelijkgesteld: niet alleen kinderen en kleinkinderen, maar even goed ouders en grootouders. Voor hen geldt wel een voorwaarde: zij moeten binnen zes maanden na het overlijden van die persoon een onderlinge regeling tot samenwerking zijn aangegaan. Die termijn hoort bij deze gelijkstelling en bij niets anders. Wordt hij niet gehaald, dan is het verzwakte regime daarmee nog niet van tafel: houden de erfgenamen samen het volledige geplaatste kapitaal, dan kunnen zij ook daarna nog onder de eerste situatie vallen door alsnog vast te leggen hoe zij samenwerken.

Een voorbeeld. De oprichter van een familie-nv met tweehonderdvijftig medewerkers houdt alle aandelen. Bij zijn overlijden gaan de aandelen naar zijn drie kinderen. Leggen zij binnen een half jaar hun samenwerking vast, dan volgt uit de gelijkstelling dat de verzwakte variant blijft gelden en benoemen zij samen het bestuur. Komt die regeling er pas later, dan kan de verzwakte variant alsnog opgaan, omdat drie natuurlijke personen dan gezamenlijk het volledige kapitaal verschaffen. Blijft een regeling helemaal uit, dan verschuift de benoeming van bestuurders naar de raad van commissarissen.

In de praktijk

Voor familiebedrijven is de zesmaandentermijn het punt om vooraf te regelen, bijvoorbeeld door in de estate planning al een samenwerkingsregeling voor te bereiden. Voor de ondernemingsraad is van belang dat zijn invloed op het toezicht ook hier volledig overeind blijft: alleen de zeggenschap over het bestuur ligt anders.