Boek 2 Artikel 403 (2:403 BW)

Een rechtspersoon die tot een groep behoort, kan onder voorwaarden een sterk vereenvoudigde jaarrekening opstellen en hoeft die niet openbaar te maken. De prijs daarvoor betaalt de moedermaatschappij: zij moet zich schriftelijk hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de schulden van de dochter uit rechtshandelingen. Die verklaring heet in de praktijk de 403-verklaring. De vrijstelling geldt alleen als aan alle voorwaarden tegelijk is voldaan.

De voorwaarden op een rij

• Een minimale jaarrekening: de balans laat ten minste de vaste en de vlottende activa zien en de bedragen van het eigen vermogen, de voorzieningen en de schulden; de winst- en verliesrekening toont het resultaat uit de gewone bedrijfsuitoefening en het saldo van de overige baten en lasten, telkens na belasting.
• Instemming van aandeelhouders of leden: zij verklaren schriftelijk dat zij met de afwijking instemmen, na het begin van het boekjaar en vóór de vaststelling van de jaarrekening. Die instemming moet dus elk jaar opnieuw worden gegeven.
• Consolidatie: de cijfers van de dochter zijn opgenomen in een geconsolideerde jaarrekening waarop de Europese verordening over internationale standaarden, de Europese jaarrekeningrichtlijn of de bijzondere Europese regels voor banken en verzekeraars van toepassing zijn.
• Taal: die geconsolideerde jaarrekening is in het Nederlands, Frans, Duits of Engels gesteld of vertaald, en de accountantsverklaring en het bestuursverslag zijn in dezelfde taal opgesteld.
• De aansprakelijkstelling: de consoliderende rechtspersoon of vennootschap verklaart schriftelijk zich hoofdelijk aansprakelijk te stellen voor de schulden die uit rechtshandelingen van de dochter voortvloeien.

- Deponering: de instemmingsverklaring en de aansprakelijkstelling gaan naar het handelsregister; de geconsolideerde stukken en vertalingen moeten daar elk jaar binnen zes maanden na de balansdatum liggen, of binnen een maand nadat zij geoorloofd later openbaar zijn gemaakt.

Wat de aansprakelijkstelling betekent

Hoofdelijk aansprakelijk wil zeggen dat een schuldeiser van de dochter zijn hele vordering rechtstreeks bij de moeder kan opeisen, zonder eerst de dochter uit te winnen. Dat is de ruil die de wetgever maakt: schuldeisers verliezen het inzicht dat een volledige, gedeponeerde jaarrekening hun geeft, en krijgen daarvoor een tweede partij die kan betalen. De aansprakelijkheid ziet uitsluitend op schulden die uit rechtshandelingen voortvloeien, in de eerste plaats verplichtingen uit overeenkomsten; schulden die niet op een rechtshandeling berusten, zoals schadevergoeding wegens onrechtmatig handelen, vallen er dus buiten.

Twee moeders naast elkaar

Staan boven de dochter twee rechtspersonen die nevengeschikt zijn, dan werkt de vrijstelling alleen als beide een verklaring van aansprakelijkstelling afleggen. Ook dan gelden de deponeringsplicht en de regeling van artikel 2:404 BW over intrekking en beëindiging van die aansprakelijkheid.

Voor de vrijgestelde dochter gelden bovendien de artikelen 2:391 tot en met 2:394 BW niet: onder meer de voorschriften over het bestuursverslag, de accountantscontrole en de openbaarmaking van de eigen jaarrekening. Voor de rechtspersonen die artikel 2:398 BW, zevende lid, aanwijst, staat deze route helemaal niet open.

Een voorbeeld. Een aannemer sluit een contract met een werkmaatschappij binnen een concern. Die werkmaatschappij deponeert geen eigen jaarrekening, maar in het handelsregister ligt wel een aansprakelijkstelling van de holding. Blijft de factuur onbetaald, dan kan de aannemer de holding rechtstreeks aanspreken voor het volle bedrag.

In de praktijk

Doe je zaken met een groepsvennootschap die geen jaarrekening deponeert, kijk dan in het handelsregister of er een aansprakelijkstelling ligt en of die nog geldt. Voor het bestuur van de moeder is die verklaring geen formaliteit: zij trekt de schulden van de dochter naar het eigen vermogen toe en kan het concern jaren later nog raken. Voor het bestuur van de dochter blijft gelden dat de administratie op orde moet zijn; de vrijstelling gaat over de inrichting en openbaarmaking van de jaarrekening, niet over de boekhoudplicht.