Boek 2 Artikel 386 (2:386 BW)

Afschrijven is het verdelen van de kosten van een bedrijfsmiddel over de jaren waarin het wordt gebruikt. Dit artikel bepaalt hoe dat moet gebeuren. De belangrijkste regel staat meteen vooraan: afschrijvingen geschieden onafhankelijk van het resultaat van het boekjaar. Een goed jaar rechtvaardigt dus geen extra afschrijving, en een slecht jaar geen lagere. De gebruiksduur bepaalt het tempo, niet de winst.

Waarom die onafhankelijkheid telt

Zou het bestuur de afschrijving mogen aanpassen aan het resultaat, dan werd de winst stuurbaar: in vette jaren extra afschrijven om later mee te vallen, of juist minder afschrijven om een verlies te verbloemen. Dat maakt de jaarrekening onvergelijkbaar en misleidend. Door de afschrijving te koppelen aan de verwachte gebruiksduur en niet aan de uitkomst van het jaar, blijft het resultaat een weergave van wat er werkelijk is gebeurd.

De methode moet worden uitgelegd

De methoden waarmee de afschrijvingen zijn berekend, worden in de toelichting uiteengezet. Lineair afschrijven over tien jaar geeft een ander beeld dan degressief afschrijven, en de lezer moet weten welk stelsel is gekozen. Op vaste activa met een beperkte gebruiksduur wordt jaarlijks afgeschreven volgens een stelsel dat op die verwachte gebruiksduur is afgestemd. Grond, die niet slijt, blijft daarbuiten; een machine of een installatie niet.

De bijzondere termijnen

• Oprichtings- en emissiekosten — voor zover geactiveerd, worden zij in ten hoogste vijf jaren afgeschreven.
• Ontwikkelingskosten en goodwill — die worden afgeschreven naar gelang van de verwachte gebruiksduur.
• Als die duur niet betrouwbaar te schatten is — in uitzonderlijke gevallen geldt een periode van ten hoogste tien jaren, en dan moeten in de toelichting de redenen voor de gekozen afschrijvingsduur van de goodwill worden vermeld.
• Geactiveerd verschil bij een schuld — op het deel van een schuld dat op grond van artikel 2:375 BW is geactiveerd, wordt tot de aflossing jaarlijks een redelijk deel afgeschreven.

Deze termijnen hangen samen met de reserveplicht van artikel 2:365 BW. Wie oprichtings- of ontwikkelingskosten activeert, moet daarvoor een reserve aanhouden; naarmate er wordt afgeschreven, neemt de omvang van die verplichting af. Op die manier is het activeren van kosten nooit een blijvende verhoging van het uitkeerbare vermogen.

Een voorbeeld. Een technisch bedrijf neemt een concurrent over en betaalt daarbij goodwill. Het bestuur schat dat de klantenkring nog acht jaar meegaat en schrijft daar de goodwill over af. Zou het die duur niet betrouwbaar kunnen inschatten, dan mag het over ten hoogste tien jaar afschrijven, maar dan moet het uitleggen waarom die termijn is gekozen. Het bedrijf mag de afschrijving niet opschorten in een jaar waarin de winst tegenvalt.

Wie erop toeziet

Het bestuur bepaalt de gebruiksduur en de methode en legt die vast in de grondslagen. Bij een controleplichtige rechtspersoon toetst de accountant of de gehanteerde termijnen realistisch zijn en of er niet is geschoven met afschrijvingen om het resultaat te sturen. Bij de rechtsvormen met een algemene vergadering stelt die de jaarrekening vast; bij een stichting is dat het orgaan dat de statuten daarvoor aanwijzen, en bij gebreke daarvan het toezichthoudende orgaan of anders het bestuur. Een plotselinge wijziging van afschrijvingstermijnen is voor dat orgaan een reden om uitleg te vragen, want zij heeft direct effect op het resultaat en daarmee op de ruimte voor uitkeringen.

In de praktijk

Voor de ondernemer is de kern eenvoudig: kies een afschrijvingstermijn die past bij hoe lang het bedrijfsmiddel meegaat, leg die vast en houd eraan vast. Voor wie een jaarrekening beoordeelt, geldt dat afschrijvingstermijnen die opvallend lang zijn, of die van jaar tot jaar veranderen, een reden zijn om verder te kijken naar de kwaliteit van het gepresenteerde resultaat.