Boek 2 Artikel 382a (2:382a BW)

Een accountant die de jaarrekening controleert, moet onafhankelijk zijn van de onderneming die hem betaalt. Verdient hij naast zijn controlewerk veel meer aan advieswerk voor diezelfde onderneming, dan kan die onafhankelijkheid onder druk komen te staan. Dit artikel maakt dat zichtbaar door te eisen dat de honoraria worden opgegeven, uitgesplitst naar het soort werk.

De vier categorieën

• Onderzoek van de jaarrekening — het honorarium voor de wettelijke controle zelf.
• Andere controleopdrachten — overige werkzaamheden waarbij zekerheid wordt verschaft.
• Fiscaal advies — advisering op belastinggebied.
• Overige niet-controlediensten — al het andere advieswerk.

Het gaat om de bedragen die in het boekjaar ten laste van de rechtspersoon zijn gebracht, en om werk dat is uitgevoerd door de externe accountant en de accountantsorganisatie waartoe hij behoort, in de zin van de Wet toezicht accountantsorganisaties. Het gaat dus niet alleen om de persoon die tekent, maar om het kantoor.

Ook de dochters tellen mee

Heeft de rechtspersoon dochtermaatschappijen of consolideert hij de gegevens van andere maatschappijen, dan worden ook de honoraria die bij die maatschappijen in rekening zijn gebracht in de opgave meegenomen. Zonder die regel zou het advieswerk eenvoudig in een dochter kunnen worden ondergebracht en daarmee buiten beeld blijven. Het gaat om het totale beeld van wat het accountantskantoor aan de groep verdient.

Wanneer de opgave achterwege mag blijven

De opgave wordt alleen gevraagd van rechtspersonen die niet onder het regime voor kleine of middelgrote rechtspersonen vallen; die twee groepen zijn van dit artikel vrijgesteld. Voor de overige rechtspersonen geldt daarnaast nog een uitzondering: worden hun gegevens geconsolideerd in een geconsolideerde jaarrekening waarop de Europese regels over jaarrekeningen van toepassing zijn, en zijn de honoraria in de toelichting van die geconsolideerde jaarrekening vermeld, dan hoeven zij ze niet nog eens op te geven. De informatie is dan immers al openbaar; dubbel werk is niet nodig.

Waarom dit ertoe doet

De controlerend accountant heeft een publieke taak: hij geeft de verklaring waarop aandeelhouders, banken en handelspartners afgaan. Die taak verdraagt zich slecht met een sterke commerciële afhankelijkheid van dezelfde opdrachtgever. Door de bedragen in de openbaarheid te brengen, kan iedereen zelf zien hoe de verhouding tussen controle en advies ligt. De opgave is dus niet bedoeld als beoordeling, maar als middel om de beoordeling mogelijk te maken.

Een voorbeeld. Een grote onderneming, te omvangrijk voor de vrijstellingen voor kleine en middelgrote rechtspersonen, laat haar jaarrekening controleren en schakelt hetzelfde kantoor in voor een omvangrijk fiscaal advies bij een herstructurering. In de toelichting komen beide bedragen apart te staan, inclusief wat de dochters aan datzelfde kantoor betaalden. Een aandeelhouder die ziet dat het adviesbedrag het controlebedrag ruimschoots overtreft, kan daarover op de algemene vergadering vragen stellen.

In de praktijk

Voor het bestuur betekent dit dat de facturen van het accountantskantoor door de hele groep heen moeten worden gerubriceerd naar soort werk. Voor de raad van commissarissen of de auditcommissie, die vaak betrokken is bij de voordracht van de accountant, is de opgave een instrument om de onafhankelijkheid te bewaken. En voor de algemene vergadering, die de accountant in beginsel benoemt, is het een gegeven dat bij die benoeming hoort te worden meegewogen.