Boek 2 Artikel 359d (2:359d BW)

Na een openbaar bod kan een kleine groep aandeelhouders overblijven in een vennootschap waarvan vrijwel alle aandelen in handen van de bieder zijn gekomen. Artikel 2:359c BW geeft de bieder in die situatie het recht de resterende aandeelhouders uit te kopen. Dit artikel geeft die resterende aandeelhouders omgekeerd een eigen recht: zij kunnen vorderen dat de bieder hun aandelen overneemt. De wetgever wilde voorkomen dat een minderheidsaandeelhouder na een geslaagd bod blijft zitten met aandelen in een vennootschap die feitelijk door één partij wordt beheerst.

Wanneer het recht ontstaat

De aandeelhouder kan dit alleen inroepen tegen degene die een openbaar bod heeft uitgebracht en die daarna voor eigen rekening ten minste vijfennegentig procent van het geplaatste kapitaal verschaft en ook ten minste vijfennegentig procent van de stemrechten vertegenwoordigt. Aan beide voorwaarden moet zijn voldaan. Houden twee of meer groepsmaatschappijen samen dat belang en heeft een van hen het bod uitgebracht, dan kan de vordering ook in die situatie worden ingesteld. Bestaan er verschillende soorten aandelen, dan kan de vordering worden ingesteld ten aanzien van de soort waarin de drempels zijn gehaald.

De termijn van drie maanden

De vordering moet worden ingesteld binnen drie maanden nadat de termijn voor aanvaarding van het bod is verstreken. De termijn begint dus te lopen op een vast moment, los van de vraag of de aandeelhouder van zijn positie op de hoogte is. Na die drie maanden kan de vordering op grond van dit artikel niet meer worden ingesteld; de aandeelhouder houdt dan zijn aandelen.

Wie erover oordeelt

De zaak dient in eerste aanleg bij de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. Tegen haar uitspraak staat uitsluitend beroep in cassatie open; hoger beroep is er niet. Is tegen een of meer gedaagden verstek verleend, dan onderzoekt de rechter ambtshalve of zij aan de vereisten van het eerste of het tweede lid voldoen. Zonder dat de drempels vaststaan, komt een bevel tot overneming er dus niet.

De prijs en de afwikkeling

Voor de prijsbepaling verwijst de wet naar de uitkoopregeling van artikel 2:359c BW. Dat betekent dat de rechter een billijke prijs vaststelt, dat de tegenprestatie uit het bod in de daar genoemde gevallen als billijk geldt, dat hij deskundigen kan inschakelen, en dat over de prijs rente loopt tot de overdracht. Ook de bevrijdende consignatie uit die regeling geldt hier. Staat het bevel tot overneming bij gerechtelijk gewijsde vast, dan deelt de overnemer schriftelijk aan de houders van de over te nemen aandelen mee op welke dag en waar de prijs betaalbaar wordt gesteld.

• Wie eist — de achterblijvende aandeelhouder, niet de vennootschap.
• Tegen wie — degene die het bod uitbracht en de drempel haalde, ook als die drempel samen met groepsmaatschappijen is bereikt.
• Wanneer — binnen drie maanden na afloop van de aanvaardingstermijn.

Een voorbeeld. Een particuliere belegger houdt een klein pakket in een beursgenoteerde machinefabriek. Een investeerder brengt een openbaar bod uit en krijgt zesennegentig procent van kapitaal en stemmen in handen. De belegger heeft zijn aandelen niet aangemeld. Twee maanden na het einde van de aanmeldingstermijn stelt hij bij de ondernemingskamer een vordering in tegen de investeerder tot overneming van zijn aandelen. De ondernemingskamer stelt de prijs vast volgens de regels van artikel 2:359c BW.

In de praktijk

De achterblijvende aandeelhouder hoeft niet af te wachten of de bieder zelf een uitkoopprocedure begint; hij kan op eigen initiatief een vordering instellen, mits binnen de termijn van drie maanden. Over de prijs beslist dan de rechter, met inachtneming van de regels die ook bij uitkoop gelden. Voor de bieder betekent het dat hij na afloop van een bod waarmee hij de drempels heeft gehaald, gedurende drie maanden kan worden aangesproken om ook de resterende aandelen over te nemen.