- Op schriftelijk verzoek van degenen die krachtens de artikelen 346 en 347 daartoe bevoegd zijn, kan de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam een of meer personen benoemen tot het instellen van een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon, hetzij in de gehele omvang daarvan, hetzij met betrekking tot een gedeelte of een bepaald tijdvak. Onder het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon zijn mede begrepen het beleid en de gang van zaken van een commanditaire vennootschap of een vennootschap onder firma waarvan de rechtspersoon volledig aansprakelijke vennoot is.
- De advocaat-generaal bij het ressortsparket kan om redenen van openbaar belang een verzoek doen tot het instellen van een onderzoek als bedoeld in het eerste lid. Hij kan ter voorbereiding van een verzoek een of meer deskundige personen belasten met het inwinnen van inlichtingen over het beleid en de gang van zaken van de rechtspersoon. De rechtspersoon is verplicht de gevraagde inlichtingen te verschaffen en desgevraagd ook inzage in zijn boeken en bescheiden te geven aan de deskundigen.
←
Terug 2:344 · Voor welke rechtspersonen het enquêterecht geldt
Verder 2:346 · Wie een enquête kan verzoeken
→
Boek 2 Artikel 345 (2:345 BW)
Het verzoek om een onderzoek naar het beleid
Wettekst
Toelichting
Dit is het hart van het enquêterecht. Op schriftelijk verzoek van wie daartoe bevoegd is, kan de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam een of meer personen benoemen die onderzoek doen naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon. Het artikel bepaalt hoe ruim of hoe smal dat onderzoek kan zijn en geeft daarnaast het openbaar ministerie een eigen ingang.
Wat er wordt onderzocht
Het onderzoek gaat over het beleid en de gang van zaken: hoe is er bestuurd, hoe is er toezicht gehouden, hoe zijn besluiten voorbereid en hoe is er met belangen van betrokkenen omgegaan. De ondernemingskamer kan het onderzoek beperken tot een onderdeel van de rechtspersoon of tot een bepaald tijdvak. Dat gebeurt in de praktijk vaak: een onderzoek naar één omstreden transactie of naar de periode rond een reorganisatie is beter te doen dan een volledig doorlichten van jaren beleid.
- De hele organisatie: als de bezwaren breed zijn en samenhangen.
- Een onderdeel: bijvoorbeeld een enkele transactie of één bedrijfsonderdeel van de rechtspersoon zelf.
- Een tijdvak: de periode waarin de gewraakte gang van zaken speelde.
Ook het beleid van een personenvennootschap
Is de rechtspersoon volledig aansprakelijke vennoot van een commanditaire vennootschap of van een vennootschap onder firma, dan valt het beleid en de gang van zaken van die vennootschap er ook onder. Zonder die uitbreiding zou een onderzoek zinloos kunnen worden doordat de werkelijke activiteiten in een personenvennootschap zijn ondergebracht waar de enquêteregeling formeel niet over gaat.
De rol van het openbaar ministerie
De advocaat-generaal bij het ressortsparket kan om redenen van openbaar belang zelf een onderzoek vragen. Dat gebeurt zelden, maar het is een belangrijk sluitstuk: soms is er niemand met voldoende aandelen of leden die de stap wil zetten, terwijl de misstand het algemeen belang raakt. Ter voorbereiding kan hij deskundigen inlichtingen laten inwinnen over het beleid en de gang van zaken, en de rechtspersoon is verplicht die inlichtingen te geven en desgevraagd inzage in zijn boeken en bescheiden te verlenen.
Een voorbeeld. Aandeelhouders van een familievennootschap vermoeden dat de bestuurder jarenlang zaken heeft gedaan met zijn eigen vennootschappen tegen te hoge prijzen. Zij vragen geen onderzoek naar het hele beleid, maar naar de transacties met gelieerde partijen over de laatste vijf jaar. Zo'n afgebakend verzoek is beter te onderbouwen en maakt het onderzoek behapbaar en betaalbaar.
In de praktijk
Voor verzoekers is het verstandig het onderzoek scherp af te bakenen: de ondernemingskamer weegt de ernst van de bezwaren tegen de belasting van de rechtspersoon. Bedenk ook dat een enquête geen procedure is om schadevergoeding te krijgen; het levert een onderzoeksverslag op waaruit wanbeleid kan blijken, en dat verslag kan daarna de basis vormen voor verdere stappen. Voor het bestuur betekent een verzoek dat het zich moet verantwoorden over zijn keuzes, en dat tegenwerking van de onderzoeker een slecht idee is.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wie kan cassatie instellen tegen een uitspraak van de OK?
Tegen een beschikking van de ondernemingskamer in een enqueteprocedure stelden ook belanghebbenden cassatieberoep in die in de wettelijke opsomming van cassatiegerechtigden niet worden genoemd. Volgens de Hoge Raad sluit die opsomming hen niet uit: hoewel de tekst van de bepaling steun lijkt te bieden voor de gedachte dat zij afwijkt van de algemene regeling van het cassatieberoep in verzoekschriftprocedures, biedt de ontstaansgeschiedenis geen enkele aanwijzing dat de wetgever belanghebbenden die door de ondernemingskamer zijn opgeroepen het cassatieberoep heeft willen onthouden. Naast de in de wet genoemde personen kunnen daarom ook andere opgeroepen belanghebbenden in cassatie komen.
-
Mag de ondernemingskamer het onderzoek heropenen?
In de tweede fase van een enquête bij een supermarktconcern speelde de vraag hoe ver het verzoek tot vaststelling van wanbeleid reikte en wat de Ondernemingskamer kan doen als het onderzoek onvolledig is. De Hoge Raad oordeelde dat het verzoek ten aanzien van de eerste onderzochte periode onvoldoende duidelijk was omschreven, zodat het daartegen gerichte ontvankelijkheidsverweer had moeten slagen. Daarnaast aanvaardde hij dat een redelijke toepassing van de regeling meebrengt dat de Ondernemingskamer het onderzoek kan laten heropenen wanneer het onvolledig is, zo nodig uit eigen beweging bij tussenbeschikking.
-
Waartoe dient het enquêterecht?
Gevraagd werd een onderzoek naar het beleid van een failliete vennootschap. De Hoge Raad zette uiteen wat het enquêterecht wel en niet beoogt: tot de doeleinden behoort niet het beslechten van geschillen van vermogensrechtelijke aard, en als niet blijkt dat de beoogde enquête een doel heeft, is het verzoek niet toewijsbaar. Wel oordeelde de Hoge Raad dat de praktische uitvoerbaarheid van een eventueel te bevelen onderzoek geen voorwaarde is voor de verdere behandeling van het verzoek. Het faillissement van de rechtspersoon sluit een onderzoek dus niet uit.
-
Tot wanneer kan een verzoek worden ingetrokken?
Nadat de Ondernemingskamer een onderzoek had bevolen, wilden de oorspronkelijke verzoekers hun verzoek intrekken. De Hoge Raad oordeelde dat dit in dat stadium niet meer kan: is op het verzoek eenmaal uitdrukkelijk beslist, dan kunnen de verzoekers het niet alsnog intrekken. Wel kan om beëindiging van het onderzoek worden gevraagd; daarbij komt vooral betekenis toe aan de belangen van de oorspronkelijke verzoekers en van de rechtspersoon zelf, terwijl algemene belangen in beginsel niet doorslaggevend zijn.
-
Valt het handelen van een middellijk aandeelhouder eronder?
Certificaathouders verzochten een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken van de vennootschap; aangevoerd werd dat het optreden van de middellijk aandeelhouder daarbuiten viel. De Hoge Raad verwierp dat: ook het handelen van een organisatorisch met de rechtspersoon verbonden andere rechtspersoon, bijvoorbeeld een middellijk aandeelhouder, kan vallen onder het bereik van het beleid en de gang van zaken. De omstandigheden van het geval kunnen bovendien meebrengen dat ook zo'n verbonden rechtspersoon zich moet richten naar de redelijkheid en billijkheid binnen de vennootschappelijke verhoudingen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.