Boek 2 Artikel 343 (2:343 BW)

Naast uitstoting kent de geschillenregeling uittreding: niet de anderen willen van een aandeelhouder af, maar hij wil zelf weg en kan dat niet. Dit artikel geeft hem het recht om de ondernemingskamer te vragen zijn medeaandeelhouders, of de vennootschap zelf, te bevelen zijn aandelen over te nemen.

De maatstaf

De aandeelhouder moet door gedragingen van een of meer medeaandeelhouders zo in zijn rechten of belangen zijn geschaad, dat van hem in redelijkheid niet meer kan worden gevergd dat hij aandeelhouder blijft. Het gaat dus om zijn eigen positie, niet om het belang van de vennootschap; daarin verschilt dit verzoek van de gedwongen overdracht van artikel 2:336 BW. Of aan de maatstaf is voldaan, hangt af van alle omstandigheden. Het kan bijvoorbeeld gaan om een aandeelhouder wiens belang door herhaalde emissies waaraan hij niet kon deelnemen sterk is verwaterd, of om een aandeelhouder die door zijn medeaandeelhouders stelselmatig buiten de besluitvorming wordt gehouden, doordat vergaderingen zonder hem worden belegd.

Wie de aandelen overneemt

In beginsel zijn dat de medeaandeelhouders wier gedrag het probleem heeft veroorzaakt. Op verzoek van de aandeelhouder kan de ondernemingskamer ook bevelen dat de vennootschap zelf de aandelen overneemt, en dan kan ook het gedrag van de vennootschap zelf de grond vormen. Daarvoor gelden wel de grenzen die de wet aan het verkrijgen van eigen aandelen stelt in de artikelen 2:98 en 2:207 BW.

• Kapitaalbescherming, met één uitzondering: staat een van die artikelen aan verkrijging in de weg, dan kan het verzoek in zoverre niet worden toegewezen. Eén onderdeel valt weg: wordt het verzoek toegewezen, dan geldt artikel 2:207 lid 3 BW niet, zodat bestuurders langs die weg niet hoofdelijk aansprakelijk zijn voor een tekort dat door de inkoop is ontstaan.
• Geen formele blokkade: het vereiste van een machtiging voor inkoop telt hier niet mee, en een statutenwijziging die na het indienen van het verzoek ten nadele van de verzoeker is doorgevoerd evenmin.

- Certificaten: voor dit artikel worden certificaten en certificaathouders met aandelen en aandeelhouders gelijkgesteld, met dien verstande dat een aandeelhouder certificaathouders niet kan dwingen zijn aandelen over te nemen.

De prijs en de billijke verhoging

Voor de procedure en de prijsbepaling gelden dezelfde regels als bij de gedwongen overdracht: oproeping, verweerschrift, deskundigen en vaststelling van de prijs door de ondernemingskamer. Ook mag de uittreder vorderingen die met het verweten gedrag te maken hebben in dezelfde zaak aanbrengen, bij verzoekschrift, tegen dezelfde wederpartij of tegen de vennootschap; leent zo'n combinatie zich niet voor behandeling in één keer, dan mag de ondernemingskamer de zaak uit elkaar halen. Daar komt een eigen instrument bij. De ondernemingskamer kan op verzoek een billijke verhoging op de prijs toepassen als aannemelijk is dat gedragingen van de verweerder of van anderen de waarde van de aandelen hebben gedrukt en dat die waardevermindering niet, of niet helemaal, voor rekening van de verzoeker hoort te blijven. De prijs kan zo worden gecorrigeerd voor waardeverlies dat door het verweten gedrag is ontstaan.

Aanhouden en afwikkeling

Blijkt tijdens de procedure dat de vennootschap of medeaandeelhouders maatregelen op zich nemen die het nadeel wegnemen of beperken, dan kan de ondernemingskamer haar beslissing voor een door haar te bepalen termijn aanhouden. Wordt het verzoek toegewezen, dan bevat de beschikking ook een veroordeling van de verzoeker om zijn aandelen te leveren aan de verweerders, zo nodig na toepassing van artikel 2:343a lid 5 BW.

Een voorbeeld. Een aandeelhouder houdt een kwart van de aandelen in een bv die een recyclingbedrijf exploiteert. De meerderheidsaandeelhouder, die ook bestuurder is, negeert herhaaldelijk de milieuvoorschriften, waardoor de vennootschap hoge boetes krijgt en haar vergunning op het spel staat. De minderheidsaandeelhouder kan uittreding vragen. Is aannemelijk dat de waarde van zijn pakket door die boetes en het vergunningsrisico is gedaald, dan kan hij de ondernemingskamer vragen bij het bepalen van de prijs een billijke verhoging toe te passen.

In de praktijk

Dit artikel biedt een aandeelhouder in een besloten verhouding een wettelijke route om zijn aandelen kwijt te raken wanneer vrijwillige verkoop niet lukt. De verzoeker moet feiten stellen waaruit blijkt dat zijn rechten of belangen door gedragingen van medeaandeelhouders of van de vennootschap zijn geschaad. Een billijke verhoging wordt alleen toegepast als daarom wordt verzocht ('desverzocht'); wie meent dat de waarde van zijn aandelen door het verweten gedrag is gedaald, moet dat dus zelf aan de orde stellen. Neemt de wederpartij tijdens de procedure maatregelen om het nadeel te beperken, dan kan de ondernemingskamer de zaak aanhouden.