Boek 2 Artikel 340 (2:340 BW)

Dit artikel sluit de prijsfase van de geschillenregeling af. Het bepaalt op welk moment de ondernemingskamer de prijs vaststelt, wie de kosten van het deskundigenonderzoek draagt, wanneer zij een contractuele waarderingsregel opzij zet, en dat de beschikking een veroordeling tot betaling bevat.

Het moment van de prijsvaststelling

Zijn er deskundigen benoemd, dan stelt de ondernemingskamer de prijs vast nadat zij hun bericht hebben uitgebracht. Is er geen deskundige benoemd, bijvoorbeeld omdat partijen het eens zijn of omdat de statuten een duidelijke maatstaf bevatten (artikel 2:339 lid 3 BW), dan stelt zij de prijs meteen vast in de beschikking waarbij zij het verzoek toewijst. De wet legt de vaststelling van de prijs bij de ondernemingskamer; het deskundigenbericht dient als grondslag voor die beslissing.

De kosten van het onderzoek

In dezelfde beschikking waarin zij de prijs bepaalt, beslist de ondernemingskamer wie de kosten van het deskundigenbericht moet dragen. De wet geeft haar daarbij verschillende mogelijkheden.

• Een of meer partijen: de kosten kunnen bij een van de procespartijen worden gelegd.
• De vennootschap: dat kan, maar alleen nadat de vennootschap daarover is gehoord.

- Verdeeld: tussen partijen onderling, of tussen partijen of een van hen en de vennootschap.

Contractuele waarderingsregels

Het derde lid gaat over bepalingen in de statuten of in een overeenkomst over de manier waarop de waarde van de aandelen wordt vastgesteld. De ondernemingskamer houdt met zulke bepalingen geen rekening voor zover zij tot een kennelijk onredelijke prijs zouden leiden. Dat sluit aan bij artikel 2:339 lid 2 BW, dat de deskundigen juist opdraagt hun bericht met inachtneming van die bepalingen op te stellen: de deskundigen volgen de afspraak, de ondernemingskamer toetst de uitkomst. Die toets vindt plaats op het moment dat zij de prijs bepaalt. Door het woord 'voorzover' gaat een waarderingsbepaling bovendien niet in haar geheel opzij: zij blijft alleen buiten beschouwing voor het deel waarin zij tot een kennelijk onredelijke prijs zou leiden.

De veroordeling tot betaling

Het vierde lid bepaalt dat de beschikking tevens een veroordeling van de verzoekers inhoudt tot contante betaling van de aandelen die aan hen moeten worden overgedragen. De woorden 'zo nodig na toepassing van artikel 341 lid 5' verwijzen naar de regeling voor het geval een van de verzoekers zijn deel niet afneemt: de anderen nemen dan diens aandelen over. Is artikel 2:341 lid 6 BW van toepassing, dan geldt de veroordeling ook voor de certificaathouders die met het indienen van het verzoek hebben ingestemd. De aandeelhouder die zijn aandelen moet overdragen, krijgt met deze veroordeling een titel waarmee hij betaling van de vastgestelde prijs kan afdwingen.

Een voorbeeld. Drie aandeelhouders van een softwarebedrijf laten een vierde uitstoten. De statuten bevatten een waarderingsformule die zo is opgesteld dat het pakket van de uitgestotene vrijwel niets waard zou zijn, terwijl het bedrijf jaarlijks winst maakt. Na het deskundigenbericht stelt de ondernemingskamer de prijs vast zonder die formule toe te passen, omdat deze tot een kennelijk onredelijke prijs zou leiden. Zij verdeelt de kosten van het deskundigenbericht tussen de verzoekers en, na haar te hebben gehoord, de vennootschap, en veroordeelt de drie verzoekers tot contante betaling.

In de praktijk

Voor wie een uitstotings- of uittredingsprocedure overweegt, horen de kosten van een deskundigenbericht en de betalingsveroordeling bij de mogelijke uitkomst: de beschikking bepaalt niet alleen de prijs, maar ook wie de kosten draagt en wie moet betalen. Voor de aandeelhouder die zijn aandelen moet overdragen, is het derde lid de wettelijke grondslag om een contractuele waarderingsregel aan te vechten die tot een kennelijk onredelijke prijs leidt.