Boek 2 Artikel 308 (2:308 BW)

Voordat je aan een fusie of splitsing begint, moet vaststaan of de regels van deze titel wel voor jouw organisatie gelden. Dit artikel bakent dat af. Het noemt de rechtsvormen die mee mogen doen, sluit twee soorten verenigingen uit en trekt de regeling door naar bepaalde fusies en splitsingen met vennootschappen uit andere landen binnen de Europese Unie en de Europese Economische Ruimte.

Wie meedoen

Het eerste lid noemt zes rechtsvormen: de stichting, de vereniging en de coöperatie, verder de onderlinge waarborgmaatschappij, en ten slotte de besloten en de naamloze vennootschap. Dat is een brede kring: niet alleen ondernemingen, maar ook sportverenigingen, zorgstichtingen en onderlinge verzekeraars kunnen langs deze weg samengaan of zich splitsen. Het derde lid voegt daar voor grensoverschrijdende fusies de Europese coöperatieve vennootschap aan toe. De rechtsvorm bepaalt vervolgens welke regels verder gelden: naast de algemene bepalingen bevat deze titel afzonderlijke afdelingen met bijzondere eisen voor fusies en splitsingen waarbij naamloze en besloten vennootschappen betrokken zijn.

Wie niet meedoen

• De vereniging zonder volledige rechtsbevoegdheid, dus de vereniging waarvan de statuten niet in een notariële akte zijn opgenomen. Zij kan niet op deze manier fuseren of splitsen.

- De vereniging van appartementseigenaars. Haar bestaan hangt samen met de splitsing van een gebouw in appartementsrechten en is geregeld in Boek 5 BW; het tweede lid sluit haar uitdrukkelijk uit van fusie en splitsing volgens deze titel.

Over de grens

De titel geldt ook voor een Nederlandse vennootschap of een Europese coöperatieve vennootschap die samengaat met een kapitaalvennootschap of een coöperatie uit een ander land binnen de Europese Unie of de Europese Economische Ruimte. Bij splitsing werkt het twee kanten op: zij geldt voor de Nederlandse vennootschap die splitst waarbij in een andere lidstaat een of meer kapitaalvennootschappen worden opgericht, en voor de Nederlandse vennootschap die juist als verkrijgende partij wordt opgericht bij de splitsing van een buitenlandse kapitaalvennootschap.

Een voorbeeld. Twee zorgstichtingen willen samengaan. Zij vallen onder deze titel en kunnen dus juridisch fuseren, waarbij het vermogen van de ene onder algemene titel overgaat op de andere. Een buurtvereniging waarvan de statuten niet in een notariële akte staan, kan dat met een andere buurtvereniging niet: zij zal haar activiteiten en bezittingen stuk voor stuk moeten overdragen, of haar statuten alsnog in een notariële akte moeten laten opnemen. Zij blijft dan dezelfde rechtspersoon, maar krijgt wel volledige rechtsbevoegdheid.

Waarom die afbakening ertoe doet

Fusie en splitsing zijn ingrijpende rechtshandelingen: rechtspersonen verdwijnen, vermogen gaat in één keer over en schuldeisers krijgen een andere partij tegenover zich. De wet omkleedt dat met waarborgen. Valt een organisatie niet onder de titel, dan zijn die waarborgen er niet en is de overgang van vermogen ook niet mogelijk zonder afzonderlijke overdracht van elk goed en elke schuld.

In de praktijk

Controleer als eerste stap de rechtsvorm van alle betrokken partijen, en bij een informele vereniging ook of zij wel volledige rechtsbevoegdheid heeft; dat blijkt uit de oprichtingsakte en het handelsregister. Betreft het een fusie of splitsing met een buitenlandse partij, ga dan meteen na welke aanvullende voorschriften daarbij horen, want die procedure kent extra stappen en langere doorlooptijden. Betrek de notaris vroeg: hij zal de rechtsvormtoets hoe dan ook uitvoeren.