Boek 2 Artikel 295 (2:295 BW)

Vernietiging van een statutenwijziging die een stichting ontbindbaar maakt

Een besluit tot wijziging van de statuten kan te allen tijde op verzoek van de stichting, van een belanghebbende of van het openbaar ministerie door de rechtbank worden vernietigd, indien de wijziging tot gevolg heeft dat de stichting kan worden ontbonden op een grond als bedoeld in de artikelen 21 of 301 lid 1, en die wijziging niet tot omzetting leidt. Overigens zijn artikel 15 leden 3 en 4 en artikel 16 van toepassing.

Toelichting

Een stichting kan haar statuten niet gebruiken om zichzelf buiten de wet te plaatsen. Leidt een wijziging ertoe dat de stichting op een wettelijke grond kan worden ontbonden, dan kan de rechtbank het besluit tot die wijziging vernietigen; de wijziging verliest daarmee haar rechtskracht. Zo wordt voorkomen dat een bestuur via de notaris een tekst doorvoert die de stichting in strijd brengt met wat de wet van een stichting verlangt.

Wanneer vernietiging mogelijk is

De maatstaf is het gevolg van de wijziging, niet de bedoeling ervan. Heeft de nieuwe tekst tot gevolg dat de stichting kan worden ontbonden op een grond die de wet noemt in artikel 2:21 BW of in het eerste lid van artikel 2:301 BW, dan is het besluit waarmee de statuten zijn gewijzigd aantastbaar. Vernietigd wordt dus dat besluit; de akte als zodanig blijft bestaan, maar de wijziging verliest haar werking. Denk aan statuten die na de wijziging niet langer beantwoorden aan wat de wet van een stichting verlangt, of aan een doel dat neerkomt op uitkeren aan de eigen kring. Leidt de wijziging tot een omzetting in een andere rechtsvorm, dan geldt deze regel niet: daarvoor kent de wet een eigen stelsel.

Wie kan verzoeken en binnen welke termijn

De stichting zelf, bijvoorbeeld nadat een nieuw bestuur ontdekt wat zijn voorgangers hebben laten vastleggen.
Een belanghebbende, een ruim begrip: een oprichter, een subsidiegever, een begunstigde of een schuldeiser kan eronder vallen, als hij een eigen belang bij de statuten heeft.
Het openbaar ministerie, dat over de naleving van de wet door stichtingen waakt.

De wet zegt uitdrukkelijk dat het verzoek te allen tijde kan worden gedaan. Er staat dus geen vervaltermijn op; een wijziging van jaren geleden kan nog steeds worden aangepakt.

Wat er verder op de vernietiging van toepassing is

Voor het overige gelden de algemene regels over vernietiging van besluiten uit de artikelen 2:15 en 2:16 BW, voor zover de wet die hier van toepassing verklaart. Daaruit volgt onder meer hoe een vernietiging doorwerkt en in hoeverre derden die te goeder trouw op het besluit zijn afgegaan worden beschermd. Dat is van belang, want tussen de wijziging en de uitspraak kan de stichting van alles hebben gedaan op basis van de gewijzigde tekst.

Een voorbeeld. Het bestuur van een steunstichting laat de statuten zo wijzigen dat het overschot bij opheffing aan de bestuurders zelf toekomt. Een begunstigde die daarvan hoort, kan als belanghebbende naar de rechtbank stappen. Het besluit tot die wijziging kan worden vernietigd, waardoor de oude bepaling herleeft.

In de praktijk

Laat de notaris een voorgenomen wijziging altijd toetsen aan de grenzen die de wet aan een stichting stelt: het uitkeringsverbod, het doel en de bestemming van het overschot. Wie als belanghebbende iets wil ondernemen, begint met het opvragen van de gedeponeerde statuten bij het handelsregister en vergelijkt die met de oude tekst. En bedenk dat vernietiging niet hetzelfde is als nietigheid: tot de uitspraak geldt de gewijzigde tekst gewoon.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.