Boek 2 Artikel 271a (2:271a BW)

Een individuele commissaris van een structuurvennootschap kan alleen door de ondernemingskamer worden ontslagen. Tegenover die bescherming staat één zwaar middel voor de aandeelhouders: zij kunnen het vertrouwen in de raad als geheel opzeggen. Dat is een alles-of-nietsbesluit. Het raakt de hele raad tegelijk en leidt onmiddellijk tot het ontslag van alle leden, waarna de ondernemingskamer de vennootschap tijdelijk van toezicht voorziet.

Welke meerderheid nodig is

Voor het besluit is een volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen nodig, en die meerderheid moet ten minste een derde van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen. Een kleine opkomst is dus niet genoeg: een handvol aandeelhouders kan de raad niet naar huis sturen. Het besluit moet bovendien met redenen omkleed zijn. De vergadering moet dus uitleggen waarom het vertrouwen weg is; een stemming zonder toelichting voldoet niet. Tegen commissarissen die door de ondernemingskamer tijdelijk zijn aangesteld, kan het besluit niet worden genomen.

De rol van de ondernemingsraad

Voordat het besluit aan de orde komt, moet het bestuur de ondernemingsraad in kennis stellen van het voorstel en van de gronden ervoor. Die kennisgeving gebeurt ten minste dertig dagen vóór de algemene vergadering waarin het voorstel wordt behandeld. Bepaalt de ondernemingsraad een standpunt, dan brengt het bestuur dat over aan de raad van commissarissen en aan de algemene vergadering, en de ondernemingsraad mag zijn standpunt in de vergadering laten toelichten. De medezeggenschap heeft hier dus geen vetorecht, maar wel een stem die hoorbaar op tafel komt.

Wat er direct na het besluit gebeurt

• Onmiddellijk ontslag. Alle leden van de raad van commissarissen zijn op slag ontslagen; er is geen opzegtermijn en geen overgangsperiode.
• Verzoek aan de ondernemingskamer. Het bestuur moet onverwijld aan de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam vragen tijdelijk een of meer commissarissen aan te stellen. Zij regelt daarbij de gevolgen van die aanstelling.
• Naar een nieuwe raad. Binnen de termijn die de ondernemingskamer stelt, moet de raad bevorderen dat een nieuwe raad wordt samengesteld volgens het gewone benoemingsstelsel van artikel 2:268 BW, met voordracht, aanbevelingen en het versterkte recht van de ondernemingsraad.

Een voorbeeld. De aandeelhouders van een structuurvennootschap zijn het al twee jaar oneens met de koers van de raad van commissarissen, die achter het bestuur blijft staan. Zij verzamelen de vereiste steun en zeggen het vertrouwen op, met een schriftelijke motivering. De ondernemingsraad heeft dertig dagen tevoren het voorstel gekregen en laat in de vergadering weten dat hij het ontslag onverstandig vindt. Het besluit gaat door: de raad is diezelfde dag weg en het bestuur stapt onmiddellijk naar de ondernemingskamer.

In de praktijk

Dit is geen middel om een enkele lastige commissaris kwijt te raken; daarvoor is de weg naar de ondernemingskamer bedoeld. Wie de opzegging overweegt, moet drie dingen op orde hebben: een deugdelijke motivering, de tijdige kennisgeving aan de ondernemingsraad en een reëel beeld van wat er daarna gebeurt. De vennootschap staat immers tijdelijk onder toezicht van door de rechter aangestelde commissarissen, en de samenstelling van de nieuwe raad ligt niet bij de aandeelhouders alleen.