Boek 2 Artikel 232 (2:232 BW)

Statuten kennen soms een recht toe aan iemand die het niet als aandeelhouder heeft: een stichting die bij de oprichting een aanspraak op een deel van de opbrengst heeft bedongen, een externe partij met een bijzondere bevoegdheid, of een persoon die op grond van de statuten bepaalde uitkeringen ontvangt. Artikel 2:232 BW beschermt die positie. Wordt de bepaling waarin dat recht staat gewijzigd zonder dat de gerechtigde daarmee instemt, dan kan die wijziging zijn recht geen nadeel toebrengen, tenzij bij de toekenning uitdrukkelijk was voorbehouden dat de bepaling kon worden gewijzigd.

Om welke rechten het gaat

De wet spreekt algemeen van 'enig recht' dat bij de statuten is toegekend aan een ander dan aan de aandeelhouders als zodanig. Twee dingen zijn dus beslissend: het recht moet in de statuten zelf zijn toegekend, en de gerechtigde moet het niet hebben in zijn hoedanigheid van aandeelhouder. Rechten die alleen in een overeenkomst met de vennootschap staan, vallen buiten dit artikel; zij worden beschermd door het overeenkomstenrecht. Het recht in de statuten ontleent zijn kracht aan de statuten en niet aan een contract, en daarom heeft de wetgever er een eigen bescherming voor gegeven: de statuten kunnen door de vergadering worden veranderd, een contract niet eenzijdig.

Wat de bescherming inhoudt

De wet verbindt aan het ontbreken van toestemming één gevolg: de wijziging 'kan aan diens recht geen nadeel toebrengen'. Voor de gerechtigde komt het erop neer dat zijn recht blijft zoals het was. Is het de bedoeling dat de wijziging ook zijn recht raakt, dan is zijn toestemming nodig. De wet zegt niet dat die toestemming voorafgaand aan het besluit moet zijn gegeven.

De uitzondering

De bescherming vervalt als bij de toekenning van het recht uitdrukkelijk was voorbehouden dat de bepaling kon worden gewijzigd. Dat voorbehoud moet dus al bestaan op het moment dat het recht wordt gegeven; het kan er niet achteraf in worden geschreven. Staat het voorbehoud in de statuten, dan kan het recht via een statutenwijziging worden aangetast zonder dat de gerechtigde daarmee hoeft in te stemmen. Of een bijzonder recht later zonder toestemming kan worden aangetast, wordt dus al bij de toekenning beslist.

Een voorbeeld: bij de oprichting van een bv voor een warmteproject is aan de stichting die het project heeft opgezet in de statuten een jaarlijks vast percentage van de winst toegekend, zonder wijzigingsvoorbehoud. Jaren later wil de vergadering die bepaling schrappen. Zij kan de statuten wijzigen, maar tegenover de stichting heeft dat geen effect zolang zij niet instemt; haar aanspraak blijft dus bestaan.

Verhouding tot de bescherming van aandeelhouders

Deze bepaling staat naast de regeling die een aparte soort aandelen beschermt. Daarbij worden aandeelhouders juist in die hoedanigheid als groep geraakt en is goedkeuring van die groep nodig; hier draait het om een recht dat niet aan de aandeelhouders als zodanig toekomt, zodat de gerechtigde zelf moet instemmen. Bij een wijziging is dus telkens de vraag of er zowel groepsgoedkeuring als persoonlijke toestemming nodig is.

In de praktijk

Loop bij elke statutenwijziging de statuten door op rechten die aan met name genoemde derden zijn toegekend, en vraag hun toestemming schriftelijk. Neem bij het toekennen van een nieuw recht een bewuste beslissing over het wijzigingsvoorbehoud, want dat bepaalt of het recht later zonder toestemming kan worden gewijzigd. En wie zo'n recht heeft: reageer op een voorstel tot wijziging, ook als u geen aandeelhouder bent en geen stem hebt.