Boek 2 Artikel 202 (2:202 BW)

Een besloten vennootschap mag geen certificaten aan toonder van haar aandelen laten uitgeven. Artikel 2:202 BW verbiedt dat en verbindt er een zware sanctie aan: zolang zulke stukken uitstaan, kunnen de rechten die aan het aandeel zijn verbonden niet worden uitgeoefend. Er kan dan dus niet op worden gestemd en er kan geen uitkering op worden opgeëist, ook niet door het administratiekantoor dat de aandelen houdt.

Toonder tegenover naam

Een stuk aan toonder hoort bij wie het in handen heeft: het gaat over door overhandiging, zonder akte, zonder register en zonder dat iemand hoeft te weten wie de rechthebbende is. De aandelen van een bv zelf luiden op naam (artikel 2:175 lid 1 BW), en dit artikel verbiedt dat certificaten van die aandelen aan toonder worden uitgegeven. Wie certificaten van bv-aandelen uitgeeft, geeft ze dus op naam uit.

De sanctie treft het aandeel zelf

De wet legt de sanctie bij de rechten die aan het aandeel zijn verbonden. Zijn er certificaten aan toonder in omloop, dan liggen die rechten stil: geen stemrecht, geen aanspraak op uitkeringen, geen vergaderrechten. Het aandeel blijft bestaan en telt mee voor het geplaatste kapitaal, maar het brengt zolang niets op en geeft geen invloed.

Dat werkt door in de besluitvorming van de hele vennootschap. Worden stemmen meegeteld die niet mochten worden uitgebracht, dan staat de geldigheid van het besluit ter discussie, en dat kan jaren later opduiken bij een verkoop of een fusie wanneer een koper de besluitvorming naloopt. De sanctie duurt zolang de stukken uitstaan; wordt de situatie hersteld doordat de toonderstukken worden ingetrokken en vervangen door certificaten op naam, dan herleven de rechten voor de toekomst.

Een voorbeeld

Een oudere onderneming blijkt bij een due diligence stukken te hebben uitgegeven die als toonderstuk zijn vormgegeven, ooit bedacht om de opvolging eenvoudig te houden. Zolang die stukken uitstaan, hebben de betrokken aandelen geen stemrecht. De koper zal willen dat dit eerst wordt opgelost, en dat het administratiekantoor de stukken inneemt en een register op naam aanlegt, voordat er wordt getekend.

In de praktijk

Voor bestuurders en administratiekantoren betekent het verbod dat geen stukken worden uitgegeven die zonder akte of registratie kunnen overgaan. Voor kopers en financiers is bij een overname naast het aandeelhoudersregister ook de certificaatadministratie van belang. En de houder van zo'n stuk is niet zonder recht tegenover het administratiekantoor, maar tegenover de vennootschap staat hij met lege handen zolang de situatie niet is hersteld.