Boek 2 Artikel 201a (2:201a BW)

Wie vrijwel alle aandelen in een bv houdt, kan de laatste kleine aandeelhouders langs de rechter laten uitkopen. Artikel 2:201a BW geeft daarvoor een aparte vordering: de grootaandeelhouder eist dat de anderen hun aandelen aan hem overdragen, tegen een prijs die de rechter vaststelt. De regeling beschermt beide kanten. De grootaandeelhouder krijgt een uitweg uit een situatie waarin een enkel klein pakket iedere reorganisatie ophoudt; de minderheid krijgt een onafhankelijke waardering en een aantal harde weigeringsgronden.

Wie de vordering kan instellen

Vereist is dat de eiser voor eigen rekening ten minste 95% van het geplaatste kapitaal verschaft, dat wil zeggen van het kapitaal dat werkelijk is uitgegeven, én ten minste 95% van de stemmen in de algemene vergadering kan uitoefenen. Beide drempels moeten zijn gehaald. Ook groepsmaatschappijen kunnen samen optrekken: verschaffen zij samen dat deel en kunnen zij samen dat deel van de stemmen uitbrengen, dan mogen zij samen de vordering instellen tot overdracht aan een van hen.

Bij welke rechter

De zaak hoort in eerste aanleg bij de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. Tegen die uitspraak staat alleen beroep in cassatie open; een gewone tweede feitelijke instantie is er niet. Verschijnt een gedaagde niet, dan mag de rechter niet zonder meer toewijzen: bij verstek moet hij zelf nagaan of de eiser de drempels werkelijk haalt. Kleine aandeelhouders die de post niet openen, worden op die manier toch beschermd.

Wanneer de vordering wordt afgewezen

De wet noemt drie gronden waarop de vordering strandt, en die werken sterk: is een van de gronden aanwezig bij één gedaagde, dan wordt de vordering tegen allen afgewezen. Het gaat om deze gevallen:

• Ernstige stoffelijke schade — een gedaagde zou ondanks de vergoeding werkelijke schade lijden door de overdracht.
• Een bijzonder zeggenschapsrecht — een gedaagde houdt een aandeel waaraan de statuten een bijzonder recht over de zeggenschap verbinden.

- Afstand — de eiser heeft tegenover een gedaagde afstand gedaan van zijn bevoegdheid de vordering in te stellen, bijvoorbeeld in een eerdere afspraak.

De prijs en de kosten

Ziet de rechter geen beletsel, dan kan hij een of drie deskundigen laten berichten over de waarde van de aandelen. Hij stelt vervolgens zelf de prijs vast op een door hem bepaalde dag. Wordt niet meteen betaald, dan loopt daarover rente, gelijk aan de wettelijke rente, tot de overdracht; uitkeringen die in die tussentijd betaalbaar worden gesteld, gelden als gedeeltelijke betaling van de prijs. Over de proceskosten beslist de rechter naar bevind van zaken, met dien verstande dat een gedaagde die geen verweer voerde daarin niet wordt veroordeeld.

Na de uitspraak

Staat het bevel tot overdracht onherroepelijk vast, dan meldt de overnemer schriftelijk aan de houders van wie hij het adres kent waar, wanneer en tegen welke prijs wordt betaald, en kondigt hij dat bovendien aan in een landelijk verspreid dagblad, tenzij hij van iedereen het adres kent. Van die betaling en die mededeling kan hij zich hoe dan ook bevrijden door de prijs met rente voor alle nog niet overgenomen aandelen te consigneren, dus in bewaring te geven, onder opgave van de hem bekende rechten van pand en vruchtgebruik en de hem bekende beslagen; daardoor gaan de aandelen onbezwaard op hem over en verplaatsen pand- en vruchtgebruikrechten en beslagen zich naar het recht op de uitkering.

Voor de kleine aandeelhouder betekent dit: reageer op de dagvaarding, want juist in de waarderingsfase valt iets te bereiken, en houd het adres bij de vennootschap actueel zodat de mededeling over de betaling hem bereikt. Voor de grootaandeelhouder betekent het dat hij de drempels aantoonbaar moet halen en rekening moet houden met rente over de periode tussen peildatum en betaling.