Boek 2 Artikel 198 (2:198 BW)

Pandrecht op aandelen in een bv en het stemrecht

Op aandelen kan pandrecht worden gevestigd, indien de statuten niet anders bepalen.
De aandeelhouder heeft het stemrecht op de verpande aandelen.
In afwijking van het voorgaande lid komt het stemrecht toe aan de pandhouder, indien dit, al dan niet onder opschortende voorwaarde, bij de vestiging van het pandrecht is bepaald of nadien schriftelijk tussen de aandeelhouder en de pandhouder is overeengekomen en de pandhouder een persoon is, aan wie de aandelen vrijelijk kunnen worden overgedragen. Indien de pandhouder een persoon is aan wie de aandelen niet vrijelijk kunnen worden overgedragen, komt hem het stemrecht uitsluitend toe, indien dit, al dan niet onder opschortende voorwaarde, bij de vestiging van het pandrecht is bepaald of nadien schriftelijk tussen de aandeelhouder en de pandhouder is overeengekomen, mits zowel deze bepaling als – indien een ander in de rechten van de pandhouder treedt – de overgang van het stemrecht is goedgekeurd door een daartoe in de statuten aangewezen orgaan, dan wel – bij ontbreken van zodanige aanwijzing – door de algemene vergadering. Van het bepaalde in de voorgaande twee zinnen kan in de statuten worden afgeweken. Op de in de eerste en tweede zin bedoelde schriftelijke overeenkomst zijn artikel 196a en artikel 196b van overeenkomstige toepassing.
De aandeelhouder die vanwege een pandrecht geen stemrecht heeft en de pandhouder die stemrecht heeft, hebben de rechten die door de wet zijn toegekend aan de houders van certificaten van aandelen waaraan vergaderrecht is verbonden. De pandhouder die geen stemrecht heeft, heeft deze rechten indien de statuten dit bepalen en bij de vestiging of overgang van het pandrecht niet anders is bepaald.
Bij de vestiging van het pandrecht kan worden bepaald dat artikel 196a lid 2 buiten toepassing blijft. Alsdan zijn de leden 3 en 4 van artikel 239 van Boek 3 van overeenkomstige toepassing, waarbij erkenning door of betekening aan de vennootschap in de plaats treedt van de in die bepaling bedoelde mededeling.
Een statutaire regeling ten aanzien van de vervreemding en de overdracht van aandelen is van toepassing op de vervreemding en overdracht van de aandelen door de pandhouder of de verblijving van de aandelen aan de pandhouder, met dien verstande dat de pandhouder alle ten aanzien van vervreemding en overdracht aan de aandeelhouder toekomende rechten uitoefent en diens verplichtingen ter zake nakomt.

Toelichting

Wie een lening aan een vennootschap of aan haar aandeelhouder verstrekt, vraagt vaak zekerheid in de vorm van een pandrecht op de aandelen. Artikel 2:198 BW maakt dat mogelijk, tenzij de statuten anders bepalen, en regelt vervolgens de vraag wie er stemt op verpande aandelen, de aandeelhouder of de pandhouder. Ook staat erin wat er gebeurt als de pandhouder zijn recht uitwint.

Verpanding kan, tenzij de statuten anders bepalen

Lid 1 maakt verpanding van aandelen mogelijk, maar laat de statuten ruimte om iets anders te bepalen. Een statutaire bepaling kan verpanding dus uitsluiten. Wie aandelen wil verpanden of daarop een pandrecht wil nemen, moet daarom eerst de statuten lezen. Sluiten zij verpanding uit, dan komt het pandrecht niet tot stand, wat er ook in de kredietovereenkomst staat.

Het stemrecht blijft bij de aandeelhouder

De hoofdregel staat in lid 2: de aandeelhouder stemt op de verpande aandelen. Lid 3 maakt een uitzondering mogelijk. Het stemrecht komt aan de pandhouder toe als dat bij de vestiging is bepaald of later schriftelijk tussen aandeelhouder en pandhouder is afgesproken, en de pandhouder iemand is aan wie de aandelen vrij mogen worden overgedragen.

De wet staat toe dat zo'n afspraak onder opschortende voorwaarde wordt gemaakt. De overgang van het stemrecht hangt dan af van een toekomstige, onzekere gebeurtenis die partijen zelf omschrijven; tot die gebeurtenis zich voordoet, stemt de aandeelhouder. Is de pandhouder iemand aan wie de aandelen niet vrij overdraagbaar zijn, dan is meer nodig: zowel de afspraak als, wanneer een ander in de rechten van de pandhouder treedt, de overgang van het stemrecht moet worden goedgekeurd door het in de statuten aangewezen orgaan of anders door de algemene vergadering. Van deze regels mogen de statuten afwijken.

Ook hier moet de vennootschap van de afspraak op de hoogte raken: de regels over erkenning en betekening van artikel 2:196a BW en artikel 2:196b BW zijn van overeenkomstige toepassing. Zonder die stap kan de pandhouder het stemrecht tegenover de vennootschap niet uitoefenen.

Vergaderrechten en stille verpanding

Wie zijn stem kwijtraakt, houdt de rechten van een certificaathouder met vergaderrecht: oproeping en spreekrecht. De pandhouder zonder stemrecht krijgt die rechten alleen als de statuten dat bepalen en bij de vestiging of overgang niet anders is bepaald. Bij de vestiging kan verder worden bepaald dat de vennootschap het pandrecht niet uit eigen beweging kan erkennen; de pandgever wordt dan niet buiten zichzelf om met een openbaar pandrecht geconfronteerd. Openbaar worden kan daarna alleen nog langs artikel 3:239 BW, waarbij erkenning door of betekening aan de vennootschap in de plaats komt van de daar bedoelde mededeling: dat kan als de pandgever tekortschiet in zijn verplichtingen of daarvoor gegronde vrees bestaat.

Uitwinning loopt langs de statuten

Wil de pandhouder de aandelen te gelde maken of aan zichzelf laten verblijven, dan gelden in beginsel de statutaire regels over vervreemding en overdracht van aandelen. De pandhouder oefent daarbij de rechten uit die de aandeelhouder zou hebben en moet ook diens verplichtingen nakomen: aanbieden aan medeaandeelhouders, goedkeuring vragen, prijsbepaling afwachten. Die kring is echter niet onder alle omstandigheden gesloten. Op grond van artikel 2:195 lid 7 BW kan de pandhouder de rechter verzoeken de aanbiedingsregeling en de statutaire beperkingen van de overdraagbaarheid geheel of gedeeltelijk opzij te zetten. De rechter honoreert zo'n verzoek alleen wanneer de belangen van de verzoeker dat bepaaldelijk vorderen, terwijl anderen daardoor niet buitensporig worden benadeeld.

Een voorbeeld. Iemand koopt alle aandelen van een medeaandeelhouder en betaalt de koopprijs in termijnen. Als zekerheid krijgt de verkoper een pandrecht op de verkochte aandelen; over het stemrecht wordt niets afgesproken, zodat de koper stemt. Blijven de termijnen uit en wil de verkoper zijn pandrecht uitwinnen, dan moet hij bij de verkoop de statutaire aanbiedings- of goedkeuringsregeling volgen en daarbij de rechten en plichten van de aandeelhouder waarnemen.

In de praktijk

Lees de statuten voordat de akte wordt getekend, omschrijf een eventuele opschortende voorwaarde voor de overgang van het stemrecht nauwkeurig en meld het pandrecht bij de vennootschap, zodat zij weet wie mag stemmen. Voor bestuurders is van belang dat zij bij een algemene vergadering kunnen vaststellen wie stemgerechtigd is; het aandeelhoudersregister vermeldt ook pandhouders en de rechten die hun toekomen (artikel 2:194 BW).

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.