Boek 2 Artikel 183 (2:183 BW)

Niet alleen een bv kan van rechtsvorm veranderen; ook een vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij of stichting kan zich omzetten in een bv. Dit artikel regelt welke stukken daarvoor nodig zijn en wat er met de positie van de leden gebeurt.

Stukken bij de akte

Aan de akte van omzetting worden twee soorten stukken gehecht. Heeft de rechtspersoon leden, dan is dat de schriftelijke toestemming van ieder lid van wie de aandelen niet worden volgestort door omzetting van de reserves van de rechtspersoon. Wordt er dus iets van het lid zelf gevraagd, dan moet hij daar uitdrukkelijk mee instemmen; niemand wordt tegen zijn wil tot storting verplicht.

Gaat het om de omzetting van een stichting, dan hoort daar de rechterlijke machtiging bij. Een stichting heeft geen leden en geen aandeelhouders, en haar vermogen is aan haar doel gebonden. De rechter beoordeelt daarom of de omzetting verantwoord is voordat dit gebonden vermogen in een vennootschap terechtkomt waarin aandeelhouders winst kunnen uitkeren.

Van lid naar aandeelhouder

Zet een vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij zich om in een bv, dan wordt ieder lid aandeelhouder. Het lidmaatschap wordt dus omgezet in een vermogensrecht. Een lid dat daar niet aan wil meedoen, kan zijn lidmaatschap met onmiddellijke ingang opzeggen binnen een maand nadat het besluit tot omzetting hem is meegedeeld. Zolang die opzegging voor een lid nog openstaat, kan de omzetting niet plaatsvinden: wie niet mee wil, moet eerst de kans krijgen te vertrekken.

Rechten pas na inschrijving in het register

Wie na de omzetting aandeelhouder, vruchtgebruiker of pandhouder is, kan de rechten uit zijn aandeel pas gebruiken nadat hij in het aandeelhoudersregister staat. Stemmen of dividend ontvangen lukt dus niet zolang die inschrijving ontbreekt.

Twee waarborgen horen daarbij. Zonder zijn instemming kunnen aan iemand geen winstrechtloze of stemrechtloze aandelen worden uitgegeven; een lid kan dus niet ongevraagd worden weggezet met een aandeel zonder zeggenschap of zonder winstrecht. En voor zover er aandeelbewijzen zijn uitgegeven, vindt inschrijving alleen plaats tegen afgifte van die bewijzen aan de vennootschap.

Een voorbeeld. Een coöperatie van telers wil verder als bv. De reserves zijn groot genoeg om de aandelen van alle leden vol te storten, zodat aparte toestemmingen niet nodig zijn. Na het passeren van de akte moeten de nieuwe aandeelhouders in het register worden ingeschreven; pas daarna kunnen zij stemmen in de algemene vergadering.

In de praktijk

Begin bij een omzetting met de vraag welke instemming nodig is en of er een gang naar de rechter bij hoort, want dat bepaalt de doorlooptijd. Zorg dat het aandeelhoudersregister direct na de omzetting compleet is, inclusief vruchtgebruikers en pandhouders; zonder inschrijving staan de rechten stil.