Boek 2 Artikel 167 (2:167 BW)

Als een vennootschap zaken doet met haar eigen grootaandeelhouder, bestuurder of commissaris, ontbreekt de natuurlijke tegenkracht die er bij een gewone wederpartij wel is. Voor beursgenoteerde vennootschappen kent de wet daarom een aparte regeling. Dit artikel opent die afdeling: het zegt voor wie zij geldt, wie als verbonden partij telt en wanneer een transactie zo groot is dat de regels in werking treden.

Voor welke vennootschappen

De regeling geldt voor de beursgenoteerde nv: een naamloze vennootschap van wie de aandelen op een gereglementeerde markt worden verhandeld, of van wie met haar medewerking uitgegeven certificaten daar worden verhandeld. Welke markten dat zijn, bepaalt de Wet op het financieel toezicht. Beleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal zijn uitgezonderd; voor hen gelden eigen regels vanuit het toezichtrecht.

Wie een verbonden partij is

Voor het begrip verbonden partij verwijst de wet naar de internationale verslaggevingsstandaarden die door de Europese Commissie zijn goedgekeurd. Dat betekent dat de kring wordt bepaald door hetzelfde begrippenkader dat de vennootschap in haar jaarrekening gebruikt: partijen die zeggenschap of invloed van betekenis hebben, sleutelfunctionarissen en hun naaste familie, en groepsmaatschappijen.

Voor de belangrijkste gevallen laat de wet zelf geen twijfel bestaan. In ieder geval verbonden zijn een of meer aandeelhouders die alleen of samen minstens een tiende van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen, een bestuurder van de vennootschap en een commissaris van de vennootschap. Met het geplaatste kapitaal wordt gedoeld op de aandelen die zijn uitgegeven.

Wanneer een transactie materieel is

Niet elke transactie met zo'n partij valt onder de regeling. Er zijn twee eisen die tegelijk moeten gelden. Ten eerste moet informatie over de transactie voorwetenschap opleveren in de zin van de Europese verordening over marktmisbruik: het gaat dus om informatie die, als zij bekend werd, de koers van het aandeel merkbaar zou kunnen beïnvloeden. Ten tweede moet de transactie zijn aangegaan tussen de vennootschap en een verbonden partij.

Door die koppeling aan voorwetenschap noemt de wet geen vast bedrag. Of een transactie materieel is, hangt af van de betekenis die de informatie erover voor de koers van juist deze vennootschap kan hebben, en dus mede van haar omvang en omstandigheden.

Optellen van kleine transacties

Om te voorkomen dat een grote transactie wordt opgeknipt in kleine stukjes, worden niet-materiële transacties die in hetzelfde boekjaar met dezelfde verbonden partij worden aangegaan bij elkaar opgeteld. Halen zij samen de drempel, dan gelden zij als materieel. Daarmee is de kous nog niet af: openbaarmaking en goedkeuring zijn pas vereist als de transactie bovendien buiten de gewone gang van zaken van het bedrijf ligt of tegen andere dan gebruikelijke marktvoorwaarden is aangegaan (artikel 2:169 BW). Blijft zij binnen beide grenzen, dan volstaat de interne procedure waarmee dat periodiek wordt nagelopen (artikel 2:168 BW).

Een voorbeeld. Een beursgenoteerde nv huurt bedrijfsruimte van een vennootschap van haar grootaandeelhouder, die vijftien procent van het kapitaal houdt. Elke afzonderlijke afspraak over de huurprijs is klein, maar samen leveren zij in één boekjaar een bedrag op dat voor beleggers wezenlijk is, en de prijs ligt ver boven wat een willekeurige derde zou betalen. Door het optellen wordt het geheel materieel en door die afwijkende voorwaarden valt het ook buiten wat normaal is, zodat de vennootschap de afspraken niet buiten beeld kan houden.

In de praktijk

Voor het bestuur en de raad van commissarissen betekent dit dat er een actueel overzicht moet zijn van wie tot de verbonden partijen behoort, inclusief familie van bestuurders en commissarissen, en een administratie waarin transacties per partij per boekjaar worden opgeteld. Voor beleggers is dit de basis waarop zij mogen verwachten dat afspraken met de kring rond de vennootschap zichtbaar worden.