Boek 2 Artikel 140 (2:140 BW)

Een naamloze vennootschap hoeft in beginsel geen raad van commissarissen te hebben, maar de statuten kunnen er wel een instellen. Dit artikel bepaalt wat die raad doet: toezicht houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken, en het bestuur met raad terzijde staan. De raad bestuurt dus niet zelf; hij kijkt mee, stelt vragen en corrigeert waar nodig.

Instelling en samenstelling

De keuze voor een raad van commissarissen wordt in de statuten gemaakt. Vrij is die keuze niet voor elke vennootschap: valt de nv onder het structuurregime, dan moet zij een raad van commissarissen hebben, tenzij zij voor een monistisch bestuur kiest. Is gekozen voor een monistisch bestuur, waarin de taken zijn verdeeld over uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders, dan is een aparte raad niet aan de orde: het toezicht zit dan in het bestuur zelf. Het eerste lid laat alleen mensen toe: de raad telt een of meer natuurlijke personen, zodat een bv, stichting of andere rechtspersoon geen zitting in de raad kan nemen.

Waar de commissaris zich naar richt

In hun taakuitoefening laten commissarissen zich leiden door het belang van de vennootschap samen met de onderneming die daaraan verbonden is. Dat is een eigen maatstaf: niet het belang van de aandeelhouder die hen voordroeg, niet dat van de bestuurder met wie zij goed overweg kunnen.

Het toezicht richt zich op twee dingen die de wet zelf noemt: het beleid van het bestuur en de algemene gang van zaken in de vennootschap en de verbonden onderneming. Om dat toezicht te kunnen uitoefenen, heeft de raad informatie nodig. Naast het toezicht staat de adviserende taak: de raad staat het bestuur met raad terzijde.

Wat de statuten mogen toevoegen

De statuten kunnen de taak en de bevoegdheden van de raad en van afzonderlijke commissarissen uitbreiden, bijvoorbeeld door bepaalde bestuursbesluiten aan goedkeuring van de raad te onderwerpen. Ook kunnen de statuten aan een bij naam of in functie aangeduide commissaris, zoals de voorzitter, meer dan één stem toekennen. Er geldt wel een grens: één commissaris kan nooit meer stemmen uitbrengen dan alle andere commissarissen samen. Hij kan de overige leden dus nooit in zijn eentje overstemmen.

Tegenstrijdig belang

Heeft een commissaris bij een onderwerp een direct of indirect persoonlijk belang dat botst met het belang van de vennootschap en haar onderneming, dan doet hij niet mee aan de beraadslaging en de besluitvorming. Hij verlaat het onderwerp, ook al is hij formeel stemgerechtigd. Kan de raad daardoor geen besluit nemen, bijvoorbeeld omdat alle commissarissen zijn uitgesloten, dan gaat het besluit over naar de algemene vergadering, tenzij de statuten iets anders regelen.

Een voorbeeld. Een commissaris van een nv is tevens eigenaar van het pand dat de vennootschap wil huren. Bij het besluit over die huurovereenkomst blijft hij buiten de beraadslaging. Bestaat de raad alleen uit hem en één collega die ook bij de verhuur betrokken is, dan beslist de algemene vergadering.

In de praktijk

Een commissaris draagt een eigen verantwoordelijkheid voor het toezicht. Tijdige en volledige informatie, een verslag van wat is besproken en een melding van persoonlijke belangen voordat een onderwerp op tafel komt, maken zichtbaar hoe hij die taak heeft vervuld. Voor aandeelhouders is van belang dat de raad zich naar het vennootschappelijk belang richt, ook als dat niet samenvalt met hun eigen belang.