Boek 2 Artikel 139 (2:139 BW)

Wie zaken doet met een naamloze vennootschap, moet kunnen afgaan op de cijfers die zij naar buiten brengt. Dit artikel verbindt daaraan een persoonlijke sanctie: geven de jaarrekening, bekendgemaakte tussentijdse cijfers of het bestuursverslag een misleidend beeld van de toestand van de vennootschap, dan zijn de bestuurders hoofdelijk aansprakelijk tegenover derden voor de schade die daardoor ontstaat.

Om welke stukken het gaat

De bepaling ziet op drie soorten informatie: de jaarrekening, cijfers over een deel van het jaar die de vennootschap zelf bekend heeft gemaakt, en het bestuursverslag waarin het bestuur de gang van zaken beschrijft. Bij tussentijdse cijfers stelt de wettekst uitdrukkelijk als voorwaarde dat de vennootschap ze bekend heeft gemaakt; cijfers die alleen binnen de vennootschap circuleren, vallen daar niet onder.

Misleidend is meer dan onjuist. Een klein rekenfoutje dat het beeld niet verandert, maakt de cijfers nog niet misleidend. Doorslaggevend is of een buitenstaander door het geheel op het verkeerde been wordt gezet over de financiële toestand: worden verliezen weggemoffeld, staan er vorderingen op de balans die allang oninbaar zijn, of ontbreekt een verplichting die het beeld volledig kantelt.

Wie kan schade vorderen

De aansprakelijkheid bestaat jegens derden. Het artikel omschrijft die kring niet nader. Het gaat om partijen die zich op de cijfers hebben verlaten, zoals een leverancier die krediet gaf, een bank die financierde of een koper die de aandelen overnam op basis van het gepresenteerde beeld.

Hoofdelijk en met omgekeerde bewijslast

Het artikel maakt alle bestuurders hoofdelijk aansprakelijk: de benadeelde kan ieder van hen voor zijn volledige schade aanspreken. De wet legt de bewijslast voor ontsnapping bij de bestuurder zelf: hij is niet aansprakelijk als hij bewijst dat de misleidende voorstelling niet aan hem te wijten is. Heeft één bestuurder de schade voldaan, dan kan hij onder omstandigheden een deel daarvan verhalen op zijn medebestuurders (artikel 6:10 BW).

Een voorbeeld. Een nv in de bouw neemt in haar jaarrekening een groot project op als winstgevend, terwijl binnen het bestuur al bekend is dat het project fors verliesgevend zal aflopen. Een toeleverancier levert op krediet af op basis van die cijfers en blijft na het faillissement met een onbetaalde vordering zitten. Hij kan de bestuurders persoonlijk aanspreken voor zijn schade. Dat hij op de cijfers is afgegaan, is daarbij wezenlijk: de wet ziet op schade die derden 'dientengevolge' lijden, dus als gevolg van de misleidende voorstelling.

Verhouding tot andere aansprakelijkheden

Deze regel staat naast de aansprakelijkheid van de bestuurder tegenover de vennootschap zelf voor een behoorlijke taakvervulling, en naast de aansprakelijkheid jegens de boedel bij faillissement. Ze kunnen naast elkaar bestaan: dezelfde gebrekkige verslaggeving kan zowel een derde schade berokkenen als bijdragen aan een tekort in het faillissement. Voor de besloten vennootschap bevat artikel 2:249 BW een vergelijkbare regel.

In de praktijk

Voor de bestuurder betekent dit dat de jaarrekening geen formaliteit is die je snel tekent voordat de accountant hem meeneemt: wat erin staat, kan hem persoonlijk worden aangerekend. Voor de crediteur of investeerder is het goed te weten dat een misleidend jaarcijfer niet alleen een probleem van de vennootschap is: de bestuurders kunnen er persoonlijk voor opdraaien.