Boek 2 Artikel 89a (2:89a BW)

Een naamloze vennootschap mag haar eigen aandelen of certificaten daarvan in pand nemen, maar alleen binnen strakke grenzen. Dit artikel noemt drie voorwaarden die alle drie vervuld moeten zijn: de aandelen zijn volgestort, het totaal blijft onder een tiende van het geplaatste kapitaal, en de algemene vergadering heeft de pandovereenkomst goedgekeurd. Voor banken die dit in hun gewone bedrijfsvoering doen, geldt een uitzondering.

Waarom terughoudendheid

Wanneer een vennootschap zekerheid neemt op haar eigen aandelen, verstrengelt zij haar vermogen met haar kapitaal. Wordt zij pandhouder en moet zij uitwinnen, dan komt zij in de positie dat zij haar eigen aandelen verkoopt of verkrijgt. Voor schuldeisers is dat riskant: het onderpand is niets waard op het moment dat de vennootschap zelf in de problemen zit, precies wanneer zekerheid nodig is. Daarom bewaakt de wet de omvang en de besluitvorming.

De drie voorwaarden

• Volgestort. De in pand te nemen aandelen moeten volgestort zijn. Zou dat anders zijn, dan zou de vennootschap zekerheid nemen op een aandeel waarop zij zelf nog een vordering heeft.
• Hoogstens een tiende. Het nominale bedrag van de in pand te nemen aandelen, samen met de eigen aandelen en certificaten die zij al houdt of in pand houdt, mag niet meer dan een tiende van het geplaatste kapitaal bedragen.

- Goedkeuring van de algemene vergadering. De aandeelhouders moeten de pandovereenkomst goedkeuren; het bestuur kan dit niet zelfstandig aangaan.

Waarom de vergadering meebeslist

Het in pand nemen van eigen aandelen raakt de verhoudingen tussen aandeelhouders onderling. Wint de vennootschap uit, dan verschuift de zeggenschap. Bovendien kan het bestuur langs deze weg invloed krijgen op de samenstelling van de aandeelhouderskring. Door de goedkeuring bij de algemene vergadering te leggen, blijft die beslissing bij degenen wier positie ermee gemoeid is.

De uitzondering voor banken

Het artikel geldt niet voor aandelen en certificaten die worden verpand aan een financiële onderneming die op grond van de Wet op het financieel toezicht in Nederland bankbedrijf mag uitoefenen, wanneer zij die stukken in haar normale bedrijfsvoering als zekerheid aanneemt. Voor een bank is het aannemen van effecten als zekerheid dagelijkse routine; zou zij bij elk pandrecht op eigen aandelen de vergadering moeten raadplegen, dan zou haar kredietverlening vastlopen. Die aandelen blijven bovendien buiten beschouwing bij de wettelijke grenzen voor het houden van eigen aandelen.

Een vennootschap wil een lening aan een aandeelhouder zekerstellen met diens eigen aandelenpakket. Dat kan alleen als die aandelen volgestort zijn, het pakket samen met wat de vennootschap al aan eigen stukken heeft onder een tiende van het geplaatste kapitaal blijft, en de algemene vergadering de pandovereenkomst goedkeurt. Ontbreekt een van die drie, dan is de zekerheid geen begaanbare weg.

In de praktijk

Voor bestuurders is de belangrijkste les dat zij hier niet zelfstandig kunnen handelen: de goedkeuring van de aandeelhouders is een voorwaarde, geen formaliteit achteraf. Voor aandeelhouders is de grens van een tiende de bewaking van hun onderlinge verhoudingen. En voor financiers is het van belang te weten dat de bankuitzondering alleen geldt voor de normale bedrijfsuitoefening van een bank, niet voor elke kredietverstrekker.