Boek 2 Artikel 81 (2:81 BW)

Dit korte artikel bevat een van de sterkste beschermingsregels voor de aandeelhouder van een naamloze vennootschap. Aan hem kan tegen zijn wil geen enkele verplichting worden opgelegd die verder gaat dan de storting van het nominale bedrag van zijn aandeel. Ook niet door wijziging van de statuten. De aandeelhouder weet dus vanaf het begin waar zijn maximale verplichting ligt: bij het bedrag dat hij op zijn aandeel moet storten.

Waarom deze bescherming

Beperkte aansprakelijkheid is het fundament van de kapitaalvennootschap. Wie belegt in aandelen, wil weten wat hij maximaal kwijt kan raken. Zonder deze regel zou een meerderheid via een statutenwijziging nieuwe verplichtingen kunnen invoeren — bijverplichtingen tot financiering, tot levering, tot het aanhouden van garanties — en zou een minderheidsaandeelhouder daaraan gebonden zijn zonder dat hij daarvoor heeft gekozen. De wet blokkeert dat.

Ook niet via de statuten

De wet noemt de statutenwijziging uitdrukkelijk, omdat juist daar het risico zit. Een besluit tot statutenwijziging wordt gewoonlijk met meerderheid genomen en bindt alle aandeelhouders. Voor een verplichting boven de volstorting gaat dat niet op: zo'n verplichting kan alleen worden ingevoerd wanneer iedere aandeelhouder aan wie zij wordt opgelegd daarmee instemt. Bij de besloten vennootschap geldt hetzelfde uitgangspunt: ook daar kan een statutaire extra verplichting of een eis aan het aandeelhouderschap alleen worden opgelegd als de betrokken aandeelhouder daarmee instemt. Het verschil zit in de uitwerking, want voor de bv geeft de wet een uitgewerkte regeling, met eigen bepalingen over inwerkingtreding en ontheffing door een daartoe aangewezen orgaan, over de prijs bij een aanbiedingsplicht en over het opschorten van rechten zolang de verplichting niet wordt nagekomen (artikel 2:192 BW).

Wat wel kan

De regel gaat over verplichtingen, niet over de inrichting van rechten. Er blijft veel mogelijk:

• Instemming. Wie zelf akkoord gaat, kan wel degelijk aanvullende verplichtingen op zich nemen; dat is dan zijn eigen keuze.
• Contractuele afspraken. Aandeelhouders kunnen onderling in een overeenkomst verplichtingen aangaan, bijvoorbeeld over financiering of over de verkoop van aandelen.

- Rechten aanpassen. Een statutenwijziging die de rechten van een soort aandelen wijzigt, is iets anders dan het opleggen van een nieuwe verplichting; daarvoor gelden eigen regels.

De grens met de stortingsplicht

De bescherming laat de stortingsplicht ongemoeid. Wie aandelen heeft genomen waarop nog niet volledig is gestort, kan gewoon worden aangesproken tot het nominale bedrag; dat is immers de verplichting die dit artikel juist als bovengrens noemt. Wat er niet bij mag komen, is een verplichting daarbovenop: extra stortingen, aanvullende bijdragen in verliezen of een plicht om diensten te verrichten.

Een vennootschap komt in zwaar weer en de grootaandeelhouders willen dat alle aandeelhouders naar rato bijstorten. Een statutenwijziging met een bijstortingsplicht kunnen zij niet met hun meerderheid doordrukken: aan een kleine aandeelhouder die niet instemt, kan die verplichting niet worden opgelegd. Willen de anderen de vennootschap redden, dan zullen zij een andere weg moeten kiezen, bijvoorbeeld een uitgifte van nieuwe aandelen waarop wie wil kan inschrijven.

In de praktijk

Voor minderheidsaandeelhouders is dit de bepaling waarmee zij zich verweren tegen een meerderheid die de rekening wil spreiden. Voor bestuurders en adviseurs is het een waarschuwing dat herstructureringen die op bijdragen van aandeelhouders leunen, instemming vergen. En voor investeerders is het de zekerheid dat hun risico begrensd blijft tot wat zij op hun aandelen moeten storten.