Boek 2 Artikel 74 (2:74 BW)

Een naamloze vennootschap kan door de rechtbank worden ontbonden op verzoek van het openbaar ministerie. Dit artikel noemt drie situaties: de vennootschap kan haar doel niet bereiken doordat er geen baten zijn, zij heeft haar werkzaamheid gestaakt, of haar kapitaal ligt onder het wettelijk minimum. In sommige gevallen moet de rechtbank ontbinden, in andere mag zij dat. Het derde lid geeft de rechter bovendien de mogelijkheid de vennootschap eerst een termijn te gunnen.

Gebrek aan baten en gestaakte werkzaamheid

Kan de vennootschap haar doel door een gebrek aan baten niet bereiken, dan spreekt de rechtbank op verzoek van het openbaar ministerie de ontbinding uit. Daar heeft zij geen keuze. Heeft de vennootschap haar werkzaamheid ter verwezenlijking van haar doel gestaakt, dan kán de rechtbank haar ontbinden; daar is dus ruimte voor afweging.

Voordat het openbaar ministerie zo'n verzoek indient, laat het de Kamer van Koophandel weten dat het dat van plan is. De Kamer van Koophandel, die het handelsregister houdt, is daardoor vooraf op de hoogte van de procedure die gaat komen.

Onder het minimumkapitaal

Het tweede lid is dwingend. Is het geplaatste kapitaal of het gestorte deel daarvan lager dan het minimumkapitaal dat voor de nv geldt, dan ontbindt de rechtbank de vennootschap op verzoek van het openbaar ministerie. Het minimumkapitaal is geen eis die alleen bij de oprichting geldt: een nv moet er permanent aan voldoen.

Een termijn voordat ontbinding volgt

Het derde lid geeft de rechter een bevoegdheid voordat hij de ontbinding uitspreekt: hij kan de vennootschap in de gelegenheid stellen binnen een door hem te bepalen termijn het verzuim te herstellen of zich om te zetten in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid. Het is een bevoegdheid, geen plicht; of de rechter een termijn geeft en hoe lang die duurt, bepaalt hij zelf. De overstap naar de bv is vooral relevant bij een te laag kapitaal, want die rechtsvorm kent geen minimumkapitaal.

• Herstellen. Aandeelhouders storten bij of er wordt kapitaal geplaatst, zodat de vennootschap weer aan de eisen voldoet.

- Omzetten. De vennootschap wordt via een notariële akte een bv en valt dan onder een regime zonder minimumkapitaal.

Wat ontbinding betekent

Ontbinding is niet hetzelfde als verdwijnen. De rechtspersoon blijft na de ontbinding bestaan voor zover dat voor de vereffening van zijn vermogen nodig is. Er wordt afgewikkeld: bezittingen worden te gelde gemaakt, schulden voldaan en een eventueel overschot verdeeld. Pas als er niets meer te vereffenen valt, houdt de rechtspersoon op te bestaan. Voor bestuurders betekent dat dat hun verantwoordelijkheid niet eindigt op de dag van de beschikking.

Een vennootschap die jaren geleden haar onderneming verkocht, staat nog steeds ingeschreven, heeft geen bezittingen meer en houdt geen vergaderingen. Het openbaar ministerie kan dan de ontbinding vragen. Wil de aandeelhouder de vennootschap behouden als houdstermaatschappij, dan zal hij moeten laten zien dat er wel degelijk vermogen en activiteit is. Omzetting in een bv helpt daar niet tegen, want ook voor de besloten vennootschap kent de wet dezelfde ontbindingsgrond; die route biedt alleen uitkomst bij een kapitaal onder het wettelijk minimum.

In de praktijk

Voor aandeelhouders is de kapitaaleis een blijvende verplichting, geen eenmalige toets bij de oprichting. En voor schuldeisers kan de ontbinding het moment zijn waarop een vereffening op gang komt.