Boek 2 Artikel 67a (2:67a BW)

Sommige naamloze vennootschappen hebben statuten waarin het kapitaal en het bedrag van de aandelen nog in gulden luiden. Dit artikel regelt wat er gebeurt wanneer die bedragen naar euro worden omgezet. Het schrijft voor hoe wordt omgerekend, hoeveel het bedrag per aandeel daarbij mag afwijken, en hoe een verschil tussen de opgetelde aandelen en het omgerekende kapitaal in de boeken wordt opgevangen. Het is overgangsrecht met blijvende gevolgen voor de reserves.

De omrekening

Bij de omzetting worden het bedrag van de geplaatste aandelen en het gestorte deel daarvan berekend tegen de omrekenkoers die op grond van het Verdrag betreffende de Europese Unie definitief is vastgesteld, afgerond op ten hoogste twee cijfers achter de komma. Die afronding mag geen grote sprongen opleveren: het afgeronde bedrag van elk aandeel in euro mag ten hoogste vijftien procent hoger of lager liggen dan het oorspronkelijke bedrag in gulden.

Daarna wordt opnieuw opgeteld. Het totaal van de bedragen van de aandelen in euro vormt het maatschappelijk kapitaal in euro; de som van de geplaatste aandelen en het daarop gestorte deel vormt het geplaatste kapitaal en het gestorte deel daarvan. De akte vermeldt die nieuwe bedragen, zodat naar buiten toe duidelijk is welk kapitaal de vennootschap heeft.

Als de optelling hoger uitvalt

Door afronding kan de som van de aandelen hoger uitkomen dan het rechtstreeks omgerekende geplaatste kapitaal. Dan ontstaat er een tekort dat moet worden gedekt. Het verschil komt ten laste van de uitkeerbare reserves of van de wettelijke reserves die de jaarrekeningregels kennen. Zijn die reserves niet toereikend, dan vormt de vennootschap voor het resterende deel een negatieve bijschrijvingsreserve.

Doet de vennootschap bij de omzetting wat dit lid van haar verlangt — het verschil in mindering brengen op de reserves en voor het restant die negatieve reserve vormen — dan gelden de aandelen daarmee als volgestort. Er blijft dus geen stortingsplicht op de aandeelhouders rusten. Daarnaast geldt een beperking die hen wel degelijk raakt: zolang het verschil niet is weggewerkt met ingehouden winst of met nieuw gevormde reserves, mag de vennootschap niets aan haar aandeelhouders uitkeren. Zo wordt voorkomen dat een boekhoudkundige operatie het vermogen van de vennootschap uitholt.

Als de optelling lager uitvalt

Valt de som van de geplaatste aandelen juist lager uit dan het omgerekende kapitaal, dan houdt de vennootschap voor dat verschil een niet-uitkeerbare reserve aan. Het geld blijft dus in de vennootschap zitten en kan niet als winst worden uitgekeerd. De wet bepaalt daarbij uitdrukkelijk dat de gewone regeling over kapitaalvermindering hier niet van toepassing is; de omzetting is geen verkapte terugbetaling aan aandeelhouders.

Waar het om draait

Achter deze technische bepaling zit één gedachte: de omzetting naar euro mag het vermogen van de vennootschap niet uithollen. Schuldeisers moeten na de omzetting evenveel verhaal hebben als daarvoor. Daarom worden verschillen niet weggeboekt maar opgevangen in reserves, met een uitkeringsverbod zolang er een tekort staat.

Een oudere nv laat haar statuten moderniseren. De notaris rekent de aandelen om, waarna blijkt dat de optelling enkele duizenden euro's boven het omgerekende kapitaal uitkomt. Dat bedrag wordt ten laste van de uitkeerbare reserves gebracht; zijn die er niet, dan komt er een negatieve bijschrijvingsreserve en kan er voorlopig geen dividend worden uitgekeerd.

In de praktijk

Voor bestuurders van oudere vennootschappen is dit het artikel dat opduikt zodra de statuten voor het eerst sinds lange tijd worden gewijzigd. Voor aandeelhouders is het uitkeringsverbod het punt om op te letten. En voor de accountant vertaalt de omzetting zich in reserveposten die jarenlang zichtbaar blijven in de jaarrekening.