Artikel 2:63 BW: Bescherming van de aanduidingen coöperatief, onderling en wederkerig

De woorden coöperatief, onderling en wederkerig zeggen iets over de rechtsvorm en daarmee over de positie van de leden. Dit artikel beschermt die woorden. Wie geen coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij is, mag ze niet gebruiken bij het doen van zaken. Overtreedt iemand dat verbod, dan kan iedere coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij naar de rechter stappen en vorderen dat hij daarmee ophoudt, op straffe van een dwangsom.

Wat het verbod inhoudt

Het verbod richt zich tot iedere persoon die niet een van beide rechtsvormen heeft. De wet spreekt van 'een persoon' zonder nadere beperking, zodat het verbod niet alleen andere rechtspersonen en vennootschappen treft, maar ook een eenmanszaak, een vereniging of een stichting. Het is gekoppeld aan het doen van zaken met gebruik van de aanduiding: in de naam waaronder men optreedt, op offertes, in overeenkomsten en in de presentatie naar afnemers. Beslissend is dus het gebruik van de aanduiding in het zakelijk verkeer.

Waarom de wet dit beschermt

De drie woorden zijn verbonden met rechtsvormen die een eigen wettelijke regeling hebben: een ledenorganisatie met een algemene vergadering, overeenkomsten tussen de rechtspersoon en haar leden, en een regime voor de bijdrageplicht van leden dat aan de letters in de naam is af te lezen (artikel 2:56 BW). Gebruikt een andere onderneming zo'n aanduiding, dan kan bij wederpartijen de indruk ontstaan dat zij met een van die rechtsvormen te maken hebben.

Wie kan optreden

Het tweede lid kent de vordering toe aan iedere coöperatie en iedere onderlinge waarborgmaatschappij. De vordering ligt dus niet bij de overheid of een toezichthouder, maar bij de rechtspersonen die de beschermde aanduidingen zelf rechtmatig voeren. De vordering strekt ertoe dat de overtreder zich onthoudt van het gebruik van het gewraakte woord bij het doen van zaken, en wordt bij de burgerlijke rechter ingesteld.

De sanctie

De rechter kan het gebod versterken met een dwangsom, waarvan hij de hoogte bepaalt. Wordt het gebod niet nageleefd, dan worden dwangsommen verbeurd zonder dat daarvoor een nieuwe procedure nodig is. Het gebod ziet op 'het gewraakte woord': het woord dat de overtreder daadwerkelijk gebruikt, zodat de vordering is toegesneden op de aanduiding waar het in het concrete geval om gaat.

Een adviesbureau presenteert zich als Coöperatief Collectief en werft klanten met de belofte dat zij meebeslissen, terwijl het gewoon een besloten vennootschap is zonder leden. Een bestaande coöperatie in dezelfde regio kan dan vorderen dat het bureau dat woord in zijn zakelijk verkeer niet langer gebruikt, met een dwangsom per overtreding.

In de praktijk

Bij de keuze van een naam of presentatie is van belang of de gekozen aanduiding past bij de gekozen rechtsvorm; een onderneming die geen coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij is en toch een van de drie woorden gebruikt, kan op grond van dit artikel worden aangesproken. Coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen hebben met deze vordering een eigen middel om dat gebruik te laten staken. Voor afnemers betekent het verbod dat de woorden coöperatief, onderling en wederkerig in het zakelijk verkeer zijn voorbehouden aan de genoemde rechtsvormen.