Boek 2 Artikel 53a (2:53a BW)

De titel over de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij is kort. Dat kan, omdat dit artikel de hele regeling van de vereniging op beide rechtsvormen van toepassing verklaart. Wie wil weten hoe een algemene ledenvergadering wordt bijeengeroepen, hoe bestuurders worden benoemd of hoe de statuten worden gewijzigd, leest daarvoor de verenigingstitel. Alleen waar de eigen titel iets anders bepaalt, en op twee uitdrukkelijk genoemde punten, wijkt het regime af.

De hoofdregel: vereniging, tenzij

De coöperatie is naar haar aard een vereniging met een bedrijf. Daarom gelden de bepalingen over het lidmaatschap, over wat de ledenvergadering mag beslissen, over het bestuur en over de ontbinding gewoon. De jaarrekening valt daar buiten: daarvoor bevat de eigen titel een afzonderlijke regeling in artikel 2:58 BW, en die gaat dus voor. De volgorde is telkens dezelfde: staat er in de eigen titel een afwijkende regel, dan gaat die voor; staat die er niet, dan geldt de verenigingsregel. Voor de onderlinge waarborgmaatschappij werkt het net zo.

De uitzonderingen

Twee bepalingen uit de verenigingstitel blijven buiten toepassing. De eerste is artikel 2:26 lid 3 BW, het verbod voor een vereniging om winst onder haar leden te verdelen. Dat verbod geldt dus niet voor de coöperatie, die volgens artikel 2:53 BW tot doel heeft in bepaalde stoffelijke behoeften van haar leden te voorzien krachtens overeenkomsten die zij in het door haar uitgeoefende bedrijf met hen sluit. De tweede uitzondering is artikel 2:44 lid 2 BW: de regel die het bestuur van een vereniging pas met een statutaire grondslag laat besluiten over registergoederen en zekerheidstelling en die beperking ook tegenover derden laat doorwerken. Die regel geldt hier niet: het bestuur van een coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij is tot zulke handelingen zonder meer bevoegd, en een statutaire beperking daarvan blijft in beginsel een interne kwestie.

Waar de eigen titel iets toevoegt

De eigen titel bevat regels voor onderwerpen die bij een gewone vereniging niet aan de orde zijn. Een belangrijk voorbeeld is de vraag of leden en oud-leden moeten bijdragen in een tekort wanneer de coöperatie wordt ontbonden. De statuten kunnen die plicht beperken of uitsluiten, en de naam van de coöperatie maakt met de toevoeging W.A., B.A. of U.A. voor de buitenwereld zichtbaar welke regeling geldt.

Banken en verzekeraars

Het tweede lid voegt een regel toe voor twee bijzondere gevallen: de coöperatie die een bank is en niet onder een vrijstelling van de Wet op het financieel toezicht valt, en de onderlinge waarborgmaatschappij die een verzekeringsmaatschappij is. Voor hen geldt de regeling over de beloning van bestuurders die voor de naamloze vennootschap is geschreven, van overeenkomstige toepassing.

Praktisch betekent dit dat de beloning van de bestuurders van een coöperatieve bank niet in het bestuur zelf wordt geregeld. Van overeenkomstige toepassing is de algemene bezoldigingsregeling die voor iedere naamloze vennootschap geldt: de algemene vergadering stelt het bezoldigingsbeleid vast, en zij stelt ook de bezoldiging zelf vast tenzij de statuten daarvoor een ander orgaan aanwijzen. Voor een gewone inkoop- of energiecoöperatie speelt dit lid geen rol.

In de praktijk

Voor bestuurders van een coöperatie betekent dit artikel dat bijna elke procedurele vraag in de verenigingstitel wordt beantwoord. Voor leden geldt het verbod van artikel 2:26 lid 3 BW op winstverdeling niet. En voor toezichthouders bij een coöperatieve bank of een onderlinge verzekeraar geldt een extra laag regels over beloning die andere coöperaties niet kennen.