Boek 2 Artikel 47 (2:47 BW)

Een vereniging kan bij de statuten een raad van commissarissen instellen, die ook raad van toezicht mag heten. Die mogelijkheid staat open zolang niet is gekozen voor de variant waarin het toezicht binnen het bestuur zelf is ondergebracht, met uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders. De raad bestaat uit een of meer natuurlijke personen — een rechtspersoon kan dus geen commissaris zijn. Zijn taak is toezicht houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken, en het bestuur met raad terzijde staan.

Taak en maatstaf

De raad kijkt mee, corrigeert en adviseert; hij bestuurt niet. Bij de vervulling van hun taak richten de commissarissen zich, net als de bestuurders, naar het belang van de vereniging en de met haar verbonden onderneming of organisatie. Dat betekent dat een commissaris die door een bepaalde groep is voorgedragen zich niet als hun zaakwaarnemer mag opstellen. De statuten kunnen aanvullende bepalingen bevatten over de taak en de bevoegdheden van de raad en van zijn leden, bijvoorbeeld een lijst met besluiten die zijn goedkeuring vergen.

Schorsing van een bestuurder

Tenzij de statuten anders bepalen, kan de raad iedere door de algemene vergadering benoemde bestuurder op elk moment schorsen. Dat is een stevig instrument, bedoeld voor situaties die geen uitstel dulden. Het laatste woord blijft echter bij de leden: de algemene vergadering kan die schorsing te allen tijde opheffen. Zo houdt de raad slagkracht zonder dat hij de wil van de ledenvergadering opzij kan zetten.

Informatie van het bestuur

Toezicht zonder informatie is onmogelijk, en daarom legt de wet het bestuur twee plichten op. Het verschaft de raad tijdig de gegevens die deze voor zijn taak nodig heeft. En minstens eenmaal per jaar informeert het de raad schriftelijk over waar de vereniging strategisch heen wil, welke risico's zij loopt in algemene en in financiële zin, en met welke systemen zij dat beheerst en controleert. Die jaarlijkse schriftelijke ronde is een minimum, geen plafond.

Tegenstrijdig belang en stemverhoudingen

Een commissaris met een direct of indirect persoonlijk belang dat botst met het belang van de vereniging, neemt niet deel aan de beraadslaging en de besluitvorming. Kan de raad daardoor geen besluit nemen, dan gaat het besluit naar de algemene vergadering, tenzij de statuten iets anders regelen. De statuten kunnen aan een met name of in functie aangeduide commissaris meer dan één stem toekennen, maar niemand kan meer stemmen uitbrengen dan de overige commissarissen samen. Ook moeten de statuten regelen hoe in de taken wordt voorzien bij ontstentenis of belet van alle commissarissen.

Bij een grote zorgvereniging krijgt de raad van toezicht signalen dat de bestuurder financiële risico's verzwijgt. De raad kan hem meteen schorsen en de zaak laten onderzoeken. De ledenvergadering die hem benoemde, kan de schorsing weer opheffen als zij het er niet mee eens is — de verhoudingen blijven dus in balans.

In de praktijk

Leg in de statuten vast welke besluiten de goedkeuring van de raad behoeven; dat maakt het toezicht concreet in plaats van vrijblijvend. Zorg dat de jaarlijkse schriftelijke informatie er echt komt, want die vormt bij een conflict het dossier van beide kanten. En bedenk dat commissarissen bezoldigd kunnen worden door de algemene vergadering tenzij de statuten anders bepalen, en dat zij in die vergadering een raadgevende stem hebben, tenzij de statuten hun stemrecht geven.