Boek 2 Artikel 26 (2:26 BW)

Met dit artikel begint de titel over verenigingen. Het geeft in drie regels de kern van deze rechtsvorm: de vereniging heeft leden, zij streeft een bepaald doel na, en zij mag geen winst onder haar leden verdelen. Dat doel mag niet het doel zijn dat de wet aan de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij toekent, want die vormen zijn juist bedoeld om stoffelijke belangen van hun leden te behartigen; daarvoor geldt de omschrijving van artikel 2:53 BW.

Leden als kenmerk

Wat de vereniging onderscheidt van een stichting, is het lidmaatschap. Leden vormen samen de algemene vergadering en die vergadering is het hoogste orgaan: zij wijzigt de statuten, beslist over ontbinding en benoemt en ontslaat de bestuurders. Bij die benoeming laat artikel 2:37 BW ruimte: de statuten mogen een andere wijze van benoemen voorschrijven, mits elk lid daaraan middellijk of onmiddellijk zijn stem kan geven, en zij mogen een minderheid van de bestuurszetels toebedelen aan anderen dan de leden; wie benoemt, ontslaat dan ook. Wie lid wordt, krijgt zeggenschap en verplichtingen; wie lid af is, verliest die. Deze ledenstructuur maakt de vereniging tot de gebruikelijke vorm voor sportclubs, belangenorganisaties, koepels en gezelligheidsverenigingen.

Een bepaald doel

De vereniging is gericht op een bepaald doel. Dat doel bepaalt waar het geld en de energie naartoe gaan en is de maatstaf waaraan het bestuur zich moet houden; een rechtshandeling die het doel overschrijdt, kan onder omstandigheden worden aangetast. Aan de inhoud van dat doel stelt dit artikel maar één eis: het mag niet het doel zijn dat artikel 2:53 BW voor de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij omschrijft. Verder laat dit artikel de keuze open, of het nu gaat om sport, cultuur, belangenbehartiging of liefdadigheid.

Oprichting bij meerzijdige rechtshandeling

Een vereniging ontstaat doordat meerdere personen samen besluiten haar op te richten. Dat is wezenlijk anders dan bij een stichting, die door één persoon in het leven kan worden geroepen. Een notariële akte is voor de oprichting van een vereniging niet altijd nodig: zonder akte ontstaat er wel degelijk een rechtspersoon, maar met beperkte rechtsbevoegdheid en met extra risico voor de bestuurders. Wordt de vereniging wél bij notariële akte opgericht, dan gelden de vormvoorschriften van artikel 2:27 BW.

Geen winst voor de leden

Het derde lid is geformuleerd als een verbod op 'verdelen' van winst 'onder haar leden'. Het werkwoord bepaalt waar het om draait: de bestemming van een eventueel resultaat. Inkomsten uit contributie, een kantine of een evenement zijn op zichzelf niet in strijd met dit lid. Wat de wettekst uitsluit, is dat de vereniging een resultaat als winstuitkering aan haar leden doet toekomen. Een overschot blijft zo beschikbaar voor wat de vereniging volgens haar statuten nastreeft.

Een groep hardlopers richt een loopclub op. Zij innen contributie, organiseren een jaarlijkse wedstrijd en houden daar geld aan over. Dat overschot kan worden besteed aan nieuwe materialen, een trainerscursus of een reserve voor slechtere jaren, maar het kan niet als winstuitkering naar de leden gaan. Een uitdeling aan de leden zou in strijd zijn met het derde lid, ook als alle leden ermee instemmen.

In de praktijk

Het verschil tussen vereniging en stichting zit in de leden: een vereniging heeft leden die via de algemene vergadering meebeslissen, een stichting heeft geen leden. Het doel in de statuten is de maatstaf waaraan het bestuur wordt gehouden. Het winstverdelingsverbod speelt bij elke constructie waarbij geld van de vereniging terugvloeit naar leden.