Boek 2 Artikel 24c (2:24c BW)

Dit artikel omschrijft wanneer een rechtspersoon of vennootschap een deelneming heeft in een ander. Het gaat niet om een belegging maar om een band met een doel: kapitaal wordt verschaft om duurzaam met die ander verbonden te zijn, ten dienste van de eigen werkzaamheid. Of iemand zeggenschap heeft, is hier niet beslissend; dat is de maatstaf voor de dochtermaatschappij. De kwalificatie deelneming bepaalt onder meer hoe het belang in de jaarrekening moet worden verwerkt en toegelicht.

De twee elementen

Er moet kapitaal worden verschaft of doen verschaffen, voor eigen rekening, door de rechtspersoon zelf of door een of meer van zijn dochtermaatschappijen, alleen of samen. En dat moet gebeuren met de bedoeling duurzaam verbonden te zijn met die ander, ten dienste van de eigen werkzaamheid. Dat tweede element sluit de belegging uit: aandelen die worden gekocht om ze bij een gunstige koers weer te verkopen, vormen geen deelneming, hoe groot het pakket ook is.

Het vermoeden bij een vijfde

Omdat de bedoeling zich lastig laat bewijzen, helpt de wet met een vermoeden. Wordt een vijfde of meer van het geplaatste kapitaal verschaft — het deel van het kapitaal dat daadwerkelijk aan aandeelhouders is uitgegeven — dan wordt het bestaan van een deelneming vermoed. Dat vermoeden kan worden weerlegd, bijvoorbeeld door aan te tonen dat het pakket zuiver als belegging wordt gehouden. Onder die grens kan er evengoed een deelneming zijn; dan moet degene die zich erop beroept de duurzame verbondenheid aannemelijk maken.

Deelneming in een personenvennootschap

Ook zonder aandelen kan er een deelneming zijn. Een rechtspersoon heeft een deelneming in een vennootschap als hij of een dochtermaatschappij daarin vennoot is die jegens de schuldeisers volledig voor de schulden aansprakelijk is. En anders geldt hetzelfde criterium als hierboven: hij is vennoot om duurzaam met die vennootschap verbonden te zijn ten dienste van zijn eigen werkzaamheid. Denk aan een bv die als beherend vennoot in een commanditaire vennootschap zit.

Een installatiebedrijf neemt voor een kwart deel in een leverancier van zonnepanelen, om zich van levering te verzekeren en samen producten te ontwikkelen. Dat is een deelneming: het belang overschrijdt de grens van een vijfde en dient de eigen bedrijfsvoering. Koopt dezelfde vennootschap daarnaast een klein pakket beursaandelen met overtollige liquiditeit, dan is dat geen deelneming maar een belegging.

In de praktijk

Voor bestuurders is dit vooral een vraag bij het opmaken van de jaarrekening: deelnemingen krijgen daar een eigen behandeling en toelichting. Leg daarom bij het aangaan van een belang vast waarom het wordt genomen; die onderbouwing bepaalt de kwalificatie en voorkomt discussie met de accountant. En let erop dat het vermoeden bij een vijfde werkt in het nadeel van wie het tegendeel niet kan onderbouwen.