Artikel 2:20a BW: Bestuursverbod na de verbodenverklaring van een rechtspersoon

Wordt een rechtspersoon verboden verklaard wegens strijd met de openbare orde, dan blijft het daar voor de bestuurders niet bij. Dit artikel verbindt aan die verbodenverklaring een persoonlijk verbod: gedurende ten minste drie jaar nadat de uitspraak onherroepelijk is geworden, kan de bestuurder geen bestuurder of commissaris van enige rechtspersoon zijn of worden. Zo wordt voorkomen dat dezelfde mensen hun activiteiten meteen voortzetten onder een nieuwe naam en een nieuwe rechtsvorm.

Wie het verbod treft

Het verbod raakt de bestuurder van de verboden verklaarde rechtspersoon. Daarnaast stelt de wet met een bestuurder gelijk degene die het beleid van de rechtspersoon heeft bepaald of mede heeft bepaald alsof hij bestuurder was. Wie op de achtergrond de touwtjes in handen had zonder ooit ingeschreven te staan, ontkomt er dus niet aan. Die gelijkstelling is essentieel, want juist bij organisaties die de openbare orde raken staan de werkelijke leiders vaak niet in het register.

De uitzondering: geen ernstig verwijt

Het verbod is niet blind. Kan de betrokkene naar het oordeel van de rechter in de gegeven omstandigheden geen ernstig verwijt worden gemaakt, dan blijft het verbod uit. Denk aan iemand die pas kort in het bestuur zat, die niets wist van de gedragingen die tot het verbod leidden en die zich terugtrok zodra hij ze doorzag. De maatstaf is dezelfde zware norm die dit boek ook elders voor bestuurders hanteert: er moet meer aan de hand zijn dan pech of naïviteit.

Wat de rechtbank verder kan regelen

De rechtbank regelt zo nodig alle overige gevolgen van het bestuursverbod dat zij uitspreekt. Zij kan het verbod dus toesnijden op de situatie, bijvoorbeeld door de duur langer te maken dan het wettelijke minimum van drie jaar of door te bepalen wat er moet gebeuren met functies die de betrokkene nog bekleedt. Op de procedure werkt een bepaling uit de Faillissementswet over het bestuursverbod overeenkomstig door, waarbij op de plaats van een verzoek tot het opleggen van een bestuursverbod het verzoek tot verbodenverklaring van de rechtspersoon moet worden gelezen.

Zichtbaar in het handelsregister

Een verbod dat niemand kan zien, is weinig waard. Daarom biedt de griffier van de rechtbank of, in hoger beroep, van het gerechtshof de onherroepelijke uitspraak met spoed aan bij de Kamer van Koophandel. Die schrijft de betrokkene zo nodig meteen uit als bestuurder, en registreert het bestuursverbod in het handelsregister. Notarissen, banken en wederpartijen kunnen daardoor zien dat iemand geen bestuursfunctie mag bekleden.

Een vereniging wordt verboden verklaard. Twee bestuurders hebben de gedragingen aangestuurd; een derde was penningmeester, wist van niets en stapte op zodra hij lucht kreeg van de zaak. De eerste twee zullen zich meerdere jaren nergens meer als bestuurder of commissaris kunnen laten inschrijven. De penningmeester kan de rechter voorhouden dat hem geen ernstig verwijt treft.

In de praktijk

Voor wie in het bestuur van een organisatie zit die onder vuur ligt, is dit artikel een reden om vroeg te handelen: vragen stellen, bezwaren laten vastleggen en zo nodig aftreden, want achteraf moet blijken wat u wist en deed. Voor de buitenwereld is het handelsregister de plek om te controleren of iemand een bestuursverbod heeft. En houd in gedachten dat het verbod ook geldt voor wie de titel van bestuurder nooit droeg maar het beleid wel bepaalde.